De Wet regie (incl. Besluit) beoogt meer en sneller woningen te realiseren, onder andere door vergunningplichten te versoepelen of te laten vervallen. Het idee: minder vergunningen betekent minder procedures en dus sneller bouwen. Maar dat is een papieren werkelijkheid.
Vergunningvrij is niet regelvrij. Bij een vergunningplicht: toetsing aan de voorkant of een plan voldoet aan de regels. Bij vergunningvrij: die toets verschuift naar de achterkant. Het is dan aan toezicht en handhaving om in te grijpen als niet aan de regels wordt voldaan. Dat is vaak nádat er al is geïnvesteerd, gebouwd en in gebruik genomen.
Dat lijkt efficiënt, maar is het niet. Toezicht en handhaving zijn arbeidsintensief, juridisch complex en moeilijk voorspelbaar. Bovendien komen de kosten volledig voor rekening van de gemeente (met doorberekening als gevolg?). Vergunningvrij betekent minder inkomsten (geen leges), terwijl de uitvoeringskosten juist toenemen. Eventuele dwangsommen zijn daarbij geen oplossing: die zijn niet bedoeld en niet geschikt om kosten te dekken. Per saldo ontstaat een systeem dat minder oplevert en meer kost.
Misschien nog belangrijker: voor inwoners zorgt dit voor meer onzekerheid. Er is geen formeel besluit vooraf, geen bevestiging dat een plan is toegestaan en geen vastgelegde voorwaarden waaraan moet worden voldaan.
Het gevolg laat zich raden: meer vragen: Mag deze familiewoning hier gebouwd worden? Past dit binnen de regels? Doe ik het zo goed? En discussies achteraf, bijvoorbeeld bij handhavingsverzoeken. In zulke situaties willen mensen geen discussie achteraf, maar zekerheid vooraf.
Die zekerheid biedt een vergunning juist wél. Niet als administratieve last, maar als bevestiging: als je voldoet aan de beoordelingsregels van een vergunningplicht in het omgevingsplan, krijg je die vergunning ook. Zonder discussie achteraf. En: in een eventueel handhavingstraject beschermt de vergunning zowel de vergunninghouder als de gemeente.
Bovendien hoeft een vergunningplicht geen vertraging te betekenen. Met heldere, gesloten beoordelingsregels kan een vergunningprocedure worden teruggebracht tot een eenvoudige en snelle toets. De leges kunnen daar eventueel ook op worden aangepast. In dat geval is een vergunning geen obstakel, maar een instrument voor snelheid, voorspelbaarheid en rechtszekerheid.
Daarmee ontstaat een ongemakkelijke spanning in de Wet regie: een streven naar versnelling met meer kosten, minder zekerheid en minder grip als potentieel gevolg. Waarbij handhaving met dronebeelden moet gaan controleren wie zich wel en niet aan de regels houdt.
Is de Wet regie dan een regie-versterker, of een regie-uitholler?
Leestip: https://www.bwtinfo.nl/nieuws/2026/5/de-wet-verstering-raak-de-regie
