Een ontwikkelaar (Dutch Superyacht Tech Campus) diende een aanvraag in voor een omgevingsvergunning om een kadewand te bouwen in de Amsterdamse haven. Het knelpunt? De aanvrager is geen eigenaar van de betreffende percelen. De daadwerkelijke eigenaren (de gemeente Amsterdam en het Havenbedrijf) weigeren toestemming te geven voor deze werkzaamheden. Het college heeft de aanvraag daarom niet in behandeling genomen en het latere bezwaar niet-ontvankelijk verklaard. In de uitspraak (ECLI:NL:RBAMS:2025:11517) van 5 juni 2025 (vandaag gepubliceerd) stelt de rechtbank Amsterdam de gemeente in het gelijk.
Hoe handel je dit af als gemeentejurist?
Als de verzoeker geen eigenaar is en de grondeigenaar weigert mee te werken, sta je voor de vraag: moeten we dit inhoudelijk behandelen? Het antwoord is nee, en dit is hoe je dat juridisch strak aanvliegt:
- In beginsel wordt iedereen die een omgevingsvergunning aanvraagt verondersteld belanghebbende te zijn bij dat verzoek.
- Deze vlieger gaat echter niet op als op voorhand aannemelijk is dat het bouwplan niet kan worden verwezenlijkt (een evidente privaatrechtelijke belemmering). Een pertinent weigerende eigenaar is hier het schoolvoorbeeld van.
- Zodra duidelijk is dat de eigenaar geen toestemming geeft, verschuift de bewijslast naar de aanvrager. Die moet aantonen dat het plan toch juridisch uitvoerbaar is, bijvoorbeeld door een lopende civiele procedure of een beroep op een erfdienstbaarheid.
De juridische theorie: de Awb-kettingreactie
Kan de aanvrager dit niet hardmaken? Dan treedt er een dogmatische kettingreactie in werking:
- Geen toestemming eigenaar = verzoeker is geen belanghebbende (art. 1:2 Awb).
- Geen belanghebbende = het verzoek is wettelijk gezien geen 'aanvraag' (art. 1:3 lid 3 Awb).
- Geen aanvraag = de reactie van de gemeente is géén besluit (art. 1:3 lid 1 Awb).
- Geen besluit = een eventueel ingediend bezwaarschrift is direct niet-ontvankelijk.
De 'Amsterdamse route' (hoe het in de praktijk vaak gaat)
Hoewel je theoretisch zou kunnen volstaan met een simpele informatieve brief ("u bent geen belanghebbende, we nemen geen besluit"), gebruiken veel gemeenten de volgende werkwijze:
- Stap 1: de gemeente vraagt om de toestemmingsverklaring van de eigenaar en biedt daarvoor een hersteltermijn.
- Stap 2: komt die toestemming niet? Dan stelt het college de aanvraag buiten behandeling wegens onvolledigheid.
- Stap 3: maakt de indiener hiertegen bezwaar? Dan oordeelt de bezwaarschriftencommissie: u bent wegens de eigendomskwestie geen belanghebbende, daardoor was er überhaupt geen aanvraag en is uw bezwaar niet-ontvankelijk.
