"Ik ben slechts op papier vergunninghouder, dus ik ben geen overtreder!" Werkt dit verweer? En wat gebeurt er met een last onder dwangsom als de onderliggende vergunning (met het overtreden voorschrift) sneuvelt?

Kort de feiten:
In Zwartsluis werden houseboats in de winterperiode bedrijfsmatig verhuurd, wat in strijd was met de voorschriften uit een verleende omgevingsvergunning uit 2024. Het college legde wegens deze overtreding in 2025 een last onder dwangsom op aan zowel de vergunninghouder als de exploitant. De vergunninghouder verweerde zich door te stellen dat hij slechts op papier vergunninghouder was, de exploitant de feitelijke verhuur deed en hij de overtreding dus niet in zijn macht had. Bovendien werd de onderliggende omgevingsvergunning in 2026 door de rechtbank herroepen. Wat betekent dit voor de handhavingspraktijk? De rechtbank Overijssel geeft in de uitspraak ECLI:NL:RBOVE:2026:6371 d.d. 22 oktober 2026 duidelijkheid over twee handhavingsvragen:
Is de vergunninghouder ook de overtreder (ook als een ander de activiteit feitelijk uitvoert)?
Ja, de rechtbank oordeelt dat de vergunninghouder verantwoordelijk is. Op grond van artikel 5.37 van de Omgevingswet (Ow) is de vergunninghouder degene die de activiteit verricht en daarvoor (eind)verantwoordelijk is. Degene die (eind)verantwoordelijk is, hoeft de activiteit niet feitelijk uit te voeren. De vergunninghouder blijft verantwoordelijk voor de naleving van de vergunningvoorschriften.
In deze zaak had de vergunninghouder de vergunning aangevraagd, niet overgedragen en bleek hij uit de feiten een leidende rol en zeggenschap over de verhuur te hebben. Hierdoor was hij vergunninghouder in de zin van artikel 5.37 Ow en had hij het in zijn macht om de overtreding te beëindigen.
Wat gebeurt er met de dwangsom als de onderliggende vergunning wordt herroepen?
De rechtbank herriep de omgevingsvergunning na het opleggen van de last onder dwangsom. Uit vaste rechtspraak volgt echter dat het herroepen van de omgevingsvergunning op zichzelf geen reden is om een op die vergunning gebaseerd handhavingsbesluit te vernietigen. Op het moment van de bestuurlijke besluitvorming (het opleggen van de last) waren de vergunningvoorschriften immers wel van kracht en konden deze dus worden overtreden. Omdat de voorschriften golden ten tijde van het bestreden besluit, levert het handelen in strijd daarmee op dat moment een overtreding op van artikel 5.5, tweede lid, aanhef en onder a van de Ow.
Conclusie:
Voor handhavingsjuristen bevestigt deze uitspraak dat je bij het bepalen van het machtscriterium sterk kunt leunen op artikel 5.37 Ow: de (eind)verantwoordelijkheid ligt bij de vergunninghouder, ongeacht wie de feitelijke handelingen verricht. Daarnaast blijft de juridische realiteit op het moment van het primaire besluit leidend. Een later gesneuvelde vergunning wist een eerdere, correct vastgestelde overtreding en de bijbehorende dwangsom in beginsel niet met terugwerkende kracht uit.