In de Haagse Drevenbuurt botsten cultuurhistorie en actuele woningbouwopgaven. Sinds 2004 was deze naoorlogse wijk een gemeentelijk beschermd stadsgezicht. De wijk kampte echter met zware sociale problematiek en een enorme volkshuisvestingsopgave. Om de neerwaartse spiraal te doorbreken met woningdifferentiatie, verdichting, sloop en nieuwbouw, hanteerde de gemeenteraad een 'tweetrapsraket': eerst werd de beschermde status ingetrokken, gekoppeld aan de inwerkingtreding van een nieuw bestemmingsplan om een juridisch vacuüm te voorkomen. Daarna werd het bestemmingsplan "Dreven 1" vastgesteld, wat de verdichting en nieuwbouw planologisch mogelijk maakt. Dit vond plaats onder de Wabo.
Het oordeel van de Raad van State
Mag de raad cultuurhistorie opzijschuiven voor volkshuisvesting? In twee uitspraken (ECLI:NL:RVS:2026:4474 en ECLI:NL:RVS:2026:4473) van 5 augustus 2026 geeft de Raad van State hiervoor groen licht:
- De raad mag alle betrokken belangen (erfgoed versus wonen) vrij tegen elkaar afwegen.
- Onderzoeken onderbouwden voldoende dat grootschalige verdichting noodzakelijk was; met louter behoud of renovatie was dit onmogelijk.
- Via het nieuwe bestemmingsplan werd geborgd dat essentiële historische kwaliteiten (zoals de winkelbebouwing, singel en het stratenpatroon) behouden blijven.
De route onder de Omgevingswet
Staat de aanwijzingsbevoegdheid nog in de Erfgoedverordening, dan blijft een tweetrapsraket vereist:
Stap 1: De raad neemt een besluit om de status van het beschermd stadsgezicht in te trekken via de Erfgoedverordening.
Stap 2: De beschermende ruimtelijke regels worden via een wijziging uit het Omgevingsplan verwijderd om nieuwbouw toe te staan.
Beide stappen zijn cruciaal: alleen de verordening intrekken laat blokkerende ruimtelijke regels in stand, terwijl alléén het Omgevingsplan wijzigen conflicteert met de formele erfgoedstatus.
Deze 2-daagse cursus Erfgoed en Monumenten: wetgeving en beleid biedt inzicht in het nieuwe instrumentarium voor de omgang met cultureel erfgoed en monumenten, zowel beleidsmatig als juridisch als omgevingsplan, evenals de gevolgen voor ambtenaar, initiatiefnemers en adviseurs.
