Mag je als college van B&W blind varen op een advies van de welstandscommissie? Het antwoord is nee. In beginsel mag je het advies overnemen, maar wel met een belangrijke mits. Een recente uitspraak van de Rechtbank Den Haag ECLI:NL:RBDHA:2026:16147 d.d. 5 juni 2026 laat precies zien waar het vaak misgaat en hoe je het oplost.
De feiten in het kort
Het college van Leiden verleende een omgevingsvergunning voor drie woningen nabij een historische molen. Omwonenden gingen in beroep. In een eerdere tussenuitspraak haalde de rechtbank een streep door het besluit: het college had zich gebaseerd op een welstandsadvies dat louter bestond uit een niet-onderbouwde conclusie. Het was volstrekt onduidelijk welke afwegingen de commissie had gemaakt.
Het college kreeg de kans om dit te herstellen en diende een nader advies in van de welstandscommissie. Dit keer bevatte het advies wel een gedetailleerde toetsing aan de gebiedscriteria, de relatie met de molenbiotoop en de inpassing in de groene omgeving.
Het eerdere besluit wordt vernietigd vanwege het motiveringsgebrek, maar de rechtsgevolgen blijven in stand dankzij de succesvolle reparatie. De woningen mogen gebouwd worden!
Als gemeentejurist of vergunningverlener ben jij de poortwachter van het besluit. Wat kunnen we o.a. uit deze zaak leren over het omgaan met commissieadviezen?
1. Accepteer geen 'vinkjes-advies' . Een advies waarin alleen staat "het bouwplan voldoet aan redelijke eisen van welstand" is juridisch drijfzand. Uit de uitspraak volgt de vaste jurisprudentie: je mag pas op een advies afgaan nadat je hebt gecontroleerd of de redenering begrijpelijk is en de conclusies daarop aansluiten. Stuur een ongemotiveerd advies direct terug naar de commissie voor een inhoudelijke toelichting.
2. Eis specifieke verwijzingen naar het beleid . Het herstelde advies in deze zaak was wel succesvol omdat het de brug sloeg tussen het bouwplan en de Welstandsnota. Zorg dat het advies expliciet benoemt hoe er is getoetst aan bijvoorbeeld gebiedscriteria (massavorming, detaillering, schaal) en algemene criteria.
3. Vergeet de 'omgeving' niet bij de motivering. Zeker bij bezwaren van derden (zoals buren of erfgoedstichtingen) is de inpassing in de omgeving vaak het heetste hangijzer. In deze zaak klaagde de eiser dat er geen aandacht was voor de molenbiotoop. Zorg dat de commissie in haar advies niet alleen naar het gebouw an sich kijkt, maar in de tekst ook expliciet de omliggende factoren weegt.
4. Gebruik de bestuurlijke lus optimaal. Sneuvelt je besluit onverhoopt toch op een slechte motivering? Deze uitspraak bewijst de kracht van herstel tijdens de beroepsfase. Vraag tijdig een nader, uitgebreid advies op bij de commissie en breng dit alsnog in. Geef het niet te snel op; een motiveringsgebrek is in veel gevallen uitstekend te repareren.
Deze 2-daagse cursus Erfgoed en Monumenten: wetgeving en beleid biedt inzicht in het nieuwe instrumentarium voor de omgang met cultureel erfgoed en monumenten, zowel beleidsmatig als juridisch als omgevingsplan, evenals de gevolgen voor ambtenaar, initiatiefnemers en adviseurs.
