UF‑isolatieschuim onder druk: gezondheidsrisico’s, juridische kaders en bestuurlijke dynamiek

De zorgen over UF‑schuim komen voort uit meldingen van bewoners die na isolatiewerkzaamheden klachten ervaren, variërend van irritatie van ogen en luchtwegen tot hoofdpijn en misselijkheid. Voor formaldehyde, dat uit UF‑schuim kan vrijkomen, staat al langer vast dat langdurige blootstelling het risico op bepaalde vormen van kanker verhoogt. Hoewel het materiaal sinds de jaren ’70 periodiek is toegepast en niet in alle situaties tot problemen leidt, heeft de recente toename van meldingen de discussie opnieuw op scherp gezet.

Opvallend is dat de bestaande regelgeving slechts beperkt kaders biedt voor deze specifieke situatie. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt weliswaar een maximale concentratie formaldehyde vast voor binnenruimten, maar het toepassen van isolatiemateriaal zelf valt niet onder een minimalisatieplicht binnen het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Het nationale beleid rond Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) biedt evenmin een direct instrument om UF‑schuim te verbieden, ondanks dat formaldehyde tot deze categorie behoort. Hierdoor ontstaat een situatie waarin het gebruik van een potentieel risicovol materiaal niet rechtstreeks wordt gereguleerd, terwijl het effect in woningen aanzienlijk kan zijn.

De bestuurlijke reactie richt zich daarom voor nu vooral op gedrags- en ketensturing. Zowel de minister als de betrokken staatssecretaris volgen het GGD‑advies en brengen dit actief onder de aandacht bij isolatiebedrijven, woningcorporaties en certificerende instanties. Branchevereniging VENIN heeft haar leden al opgeroepen het gebruik voorlopig te pauzeren. De verwachting van het kabinet is dat UF‑schuim daardoor de facto niet meer wordt toegepast, ook zonder formeel verbod. Tegelijkertijd onderzoekt de rijksoverheid de mogelijkheden voor aanvullende regulering, zowel nationaal als eventueel in Europees verband via de REACH‑verordening.

Een tweede belangrijke pijler in de aanpak is het verbeteren van inzicht in de omvang van het probleem. RIVM, GGD’en en gespecialiseerde meetbedrijven krijgen opdracht om eenvoudiger en betrouwbaarder meetmethoden te ontwikkelen, zodat formaldehydeconcentraties frequenter en tegen lagere kosten kunnen worden vastgesteld. Dat is nodig, want de huidige meetpraktijk is complex, kostbaar en daardoor slechts beperkt beschikbaar voor bewoners die zich zorgen maken. Ook wordt verkend welke gebouwkenmerken en omstandigheden leiden tot verhoogde concentraties, en welke maatregelen—naast ventilatie en tijd—daadwerkelijk helpen om waarden te verlagen.

De consequenties voor bewoners zijn niet gering. Enkele tientallen huishoudens hebben na isolatie het advies gekregen om de woning tijdelijk te verlaten. Juridisch biedt het Burgerlijk Wetboek meerdere routes om schade te verhalen, zoals aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen of productaansprakelijkheid, maar de toepasbaarheid is sterk afhankelijk van de feiten en vaak lastig te bewijzen. Voor huurders ligt ondersteuning bij tijdelijke huisvesting primair bij de verhuurder; eigenaar-bewoners zijn aangewezen op eigen voorzieningen. Hierdoor wordt zichtbaar hoe beperkt de huidige juridische instrumenten zijn wanneer gezondheidsrisico’s voortkomen uit bouwmaterialen die niet verboden zijn, maar in de praktijk wel problemen kunnen veroorzaken.

De casus rond UF‑schuim raakt daarmee de kern van het omgevingsrecht: het streven naar een gezonde en veilige fysieke leefomgeving vraagt voortdurend om actualisatie van normen en instrumenten, zeker wanneer nieuwe of hernieuwde inzichten over risico’s ontstaan. De balans tussen duurzaamheid, betaalbaarheid en gezondheid blijkt daarbij kwetsbaar. De komende periode zal moeten blijken in hoeverre aanvullende regelgeving, aangescherpte certificering en betere meetmethoden voldoende zijn om deze balans te herstellen. Totdat duidelijk is hoe UF‑schuim veilig kan worden toegepast—of dat überhaupt mogelijk is—lijkt terughoudendheid in de praktijk het enige verantwoorde pad.

Vragen en antwoorden

Beslisnota