Waarom een goed gebiedsverhaal onmisbaar is voor het omgevingsplan

Gemeenten staan sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet voor de uitdaging om de strategische ambities uit de omgevingsvisie en andere beleidsstukken te vertalen naar concrete regels in het omgevingsplan. In de praktijk blijkt dat geen eenvoudige stap. Visies formuleren ambities op hoofdlijnen, terwijl het omgevingsplan scherpe keuzes en goed gemotiveerde regels vraagt.

Gemeenten lopen tegen vragen aan als: Wat willen en moeten we precies regelen in het omgevingsplan? En hoe zorgen we dat regels passen bij de identiteit van onze dorpen, wijken en landschappen? Een gebiedsverhaal helpt om die vragen te beantwoorden.

Het gebiedsverhaal maakt expliciete keuzes inzichtelijk en onderbouwt ze. Zonder zulke keuzes bestaat het risico dat het omgevingsplan onvoldoende aansluit bij de omgevingsvisie.

Bij het maken van het omgevingsplan kan je simpelweg de bestemmingsplannen en verordeningen omzetten. Maar je kunt ook eerst kijken naar de waarden van een gebied. Welke waarden wil je beschermen? Welke dilemma’s spelen er? Met die informatie kijk je vervolgens naar de bestaande regels en hoe je die het beste kunt omzetten in het omgevingsplan.

Precies daar speelt het gebiedsverhaal een cruciale rol. Het gebiedsverhaal vormt niet alleen de brug tussen visie en plan – het maakt expliciet waarom bepaalde keuzes in het omgevingsplan logisch, wenselijk en verdedigbaar zijn, omdat ze voortkomen uit de waarden en ambities van de omgevingsvisie.

Wat is een gebiedsverhaal?

Een gebiedsverhaal geeft antwoord op vier vragen:

Welke waarden en identiteit kenmerken het gebied?
Het gebiedsverhaal beschrijft de ruimtelijke opbouw, cultuurhistorie, milieukenmerken en landschappelijke context van een gebied. De bestaande en gewenste waarden uit de omgevingsvisie vormen het beoordelingskader voor alle keuzes die volgen.

Wat betekenen de ambities uit de omgevingsvisie voor het gebied?
De omgevingsvisie benoemt de belangrijke doelen, zoals het versterken van dorpen, het beschermen van erfgoed, het opwekken van duurzame energie en het omgaan met klimaatverandering. Het gebiedsverhaal maakt de vertaling van deze ambities per verhuisgebied (zie kader): het legt uit wat deze waarden betekenen voor de functies en activiteiten die in het omgevingsplan worden opgenomen.

Welk gebiedstypen onderscheiden we?
Binnen een verhuisgebied kunnen verschillende gebiedstypen voorkomen; bijvoorbeeld woongebieden, centrumgebieden of bedrijventerreinen. Per type gebied kan het gebiedsverhaal uitgangspunten formuleren voor bijvoorbeeld functies, milieu, ruimtelijke kwaliteit, bouwen, slopen en aanleggen.

Welke keuzes en dilemma’s spelen hier?
Het gebiedsverhaal benoemt expliciet welke keuzes nodig zijn en waarom. Daarmee vormt het geen inventarisatie van beleid, maar een motivering voor keuzes in het omgevingsplan. Bijvoorbeeld:

Waarom in een centrumgebied functiemenging wenselijk is.

Waarom in een woongebied terughoudendheid past bij nieuwe bedrijvigheid.

Waarom een stolp extra bescherming krijgt.

Waarom een nieuwe woning op sommige plekken wel en op andere plekken niet past.

Werken met verhuisgebieden

Veel gemeenten bouwen hun omgevingsplan gefaseerd op. Zij delen het grondgebied op in zogenoemde verhuisgebieden.

Een verhuisgebied is een deelgebied waarin:

de bestaande regels uit bestemmingsplannen en verordeningen verhuizen naar het omgevingsplan, en

via een gebiedsverhaal wordt bepaald hoe deze regels harmoniseren en waar aanvullingen nodig zijn.

Door per verhuisgebied een gebiedsverhaal op te stellen, blijft het proces overzichtelijk en gebiedsspecifiek.

Waarom helpt een gebiedsverhaal bij het maken van keuzes?

Waarden worden leidend
De belangrijkste winst van een gebiedsverhaal is dat het de waarden uit de omgevingsvisie concreet maakt. Wat betekent ‘leefbaarheid’ in een dorpskern? Wat vraagt ‘ruimtelijke kwaliteit’ in een historisch lint? Welke milieuruimte past bij een centrumgebied? Dit voorkomt willekeur in de regels.

Het maakt keuzes inzichtelijk en verdedigbaar
Of het nu gaat om functiemenging, woningbouw, bescherming van erfgoed of milieunormen: keuzes in het omgevingsplan zijn te herleiden; ze staan in het gebiedsverhaal. Dat maakt ze bestuurlijk uitlegbaar en juridisch robuust. Door keuzes expliciet af te leiden uit waarden, ontstaat een consistent spoor.

Het voorkomt discussies in de planfase
Omdat het gebiedsverhaal keuzes vooraf bespreekt met een integraal projectteam, het college en de raad, ontstaat vroegtijdig helderheid. Dat voorkomt vertraging en herinterpretatie tijdens de juridische uitwerking.

Gebiedsverhalen zijn een mooi participatiemiddel
Gebiedsverhalen kunnen ook een goede basis vormen voor participatie. Het kaartmateriaal en de teksten van een gebiedsverhaal leggen goed uit hoe de gemeente nadenkt over keuzes in het omgevingsplan. Het geeft een doorkijkje naar de inrichting van het omgevingsplan.

Aan de slag met een gebiedsverhaal

Door voor elk verhuisgebied een gebiedsverhaal op te stellen, ontstaat een duidelijke basis voor de keuzes in het omgevingsplan. Zo sluiten regels beter aan op de identiteit van het gebied én op de ambities uit de omgevingsvisie.