Kies scherper voor morgen: richting geven en wendbaar blijven

Het College roept op om het water- en bodemsysteem het fundament voor wonen, economie, energie en veiligheid te maken. Een langetermijnvisie biedt houvast om koersvast én wendbaar te blijven, kabinetsperiodes overstijgend.

De Ontwerp-Nota Ruimte bevat al veel ingrediënten voor een gezond en veilig Nederland, sterk en verbonden in Europa, voor een welvarend land met ruimtelijke kwaliteit en diverse steden, dorpen en landschappen. Maar de huidige keuzes zijn nog veel gericht op de korte termijn. Het is aan de Nota Ruimte om richting te geven aan de grote maatschappelijke opgaven waar Nederland op de lange termijn voor staat.

Blik op 2100 voor de keuzes van vandaag

Volgens het College is het uitgangspunt dat het Rijk opnieuw de regie pakt een cruciale mijlpaal. De stapeling van de opgaven zoals de energietransitie, het woningtekort en klimaatverandering vereist een blik die reikt tot de zeer lange termijn (2100), terwijl de keuzes vandaag gemaakt moeten worden. En de context fundamenteel is veranderd: door schaarste aan ruimte, energie, water en arbeid kan niet alles meer overal, en niet alles kan tegelijk.
Door ver vooruit te kijken ontstaat de noodzakelijke ruimte om los te komen van een focus op belangen in het hier en nu. Door de belangen van toekomstige generaties mee te nemen, worden duurzame keuzes voor de toekomst gemaakt, ook als die soms pijnlijk zijn voor het nu.

Uitvoeringskracht

Nationale doelen en opgaven komen altijd in de regio samen. Wanneer keuzes in de Nota Ruimte niet helder zijn, voor meerdere uitleg vatbaar blijven of niet in lijn zijn met internationale afspraken, loopt de uitvoering vast. Zonder nationale prioritering worden lastige keuzes feitelijk naar regio’s doorgeschoven. Daardoor ontstaat het risico dat keuzes pas in de uitvoering worden afgedwongen – door rechterlijke uitspraken, vastlopende gebiedsontwikkelingen of maatschappelijke weerstand – in plaats van door bewuste politieke afwegingen.

Het Rijk kan sturen via wetgeving en beleid, maar kan dat ook door rechtstreekse uitvoering. Een aantal ruimtelijke uitvoeringsorganisaties kan hierbij een belangrijke rol spelen, zoals het Rijksvastgoedbedrijf, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat. Het Rijk moet deze organisaties zodanig in positie brengen dat ze effectief kunnen bijdragen aan de doelen van de Nota Ruimte. Dat is nu vaak niet het geval; beleidsopdrachten worden per departement geformuleerd. Volgens het College is het essentieel om ervoor te zorgen dat de Uitvoeringsstrategie in de definitieve Nota Ruimte tot goed op elkaar afgestemde opdrachten voor de uitvoeringsorganisaties leidt.

Rijksbouwmeester Francesco Veenstra: ‘De Nota Ruimte kan alleen zijn werk doen als hierin richtinggevende keuzes worden gemaakt. Durven we voorrang te geven aan de toekomst van Nederland? Naast keuzes vraagt dit ook om zorgvuldig rentmeesterschap omdat het raakt aan fundamentele aspecten van onze samenleving.’

Download: Richting geven en wendbaar blijven – reflectie Ontwerp-Nota Ruimte