Verzamelwet VRO‑BZK 20XX moet foutjes in wetgeving herstellen en biedt gemeenten meer duidelijkheid rond Omgevingswet‑instrumenten

Voorkeursrecht: nieuwe explicitering van de opvolgende grondslag (art. 9.1 Ow)

Voor gemeenten is de voorgestelde verduidelijking van artikel 9.1 Omgevingswet het meest direct merkbaar. Het wetsvoorstel introduceert de bevoegdheid om bij de vestiging van een zelfstandige voorkeursrechtbeschikking al vast te leggen welk beleidsdocument later de opvolgende grondslag zal vormen: omgevingsvisie óf programma. Doel is rechtszekerheid: zo wordt voorkomen dat een breed geformuleerde omgevingsvisie onbedoeld het “stokje” overneemt waar eigenlijk een programmatische grondslag werd beoogd. Deze keuze is niet verplicht, maar kan—zeker bij complexe gebiedsopgaven—duurzaam procedureel houvast geven en het risico op verval van het voorkeursrecht door onduidelijkheid verminderen. De maximale geldingsduur van het voorkeursrecht blijft ongewijzigd (in totaal 16 jaar en 3 maanden); de wijziging verlengt de duur dus niet, maar voorkomt juist dat een voorkeursrecht ongewenst eerder vervalt.

Gemeentelijke duiding. In de praktijk vergroot dit de planologische regie: je kunt als gemeenteraad bij vestiging expliciteren dat het beoogde programma de opvolgende grondslag zal zijn (bijvoorbeeld voor een gebiedsprogramma met harde uitvoeringsafspraken), zodat later vastgestelde algemene visie‑uitspraken het traject niet ongewild “overrulen”. Dit sorteert effect op de vervaltermijnen (moment van ingaan en verlenging), zonder de wettelijke maxima aan te passen. De minister ziet geen extra administratieve last: in de voorbereiding van een voorkeursrecht worden deze strategische keuzes nu in feite al gemaakt.

Overgangsrecht geluid: voorkomen van dubbele rekenlast in bijzondere situaties

Rond geluidscumulatie voert de Verzamelwet geen inhoudelijke koerswijziging door, maar verduidelijkt zij het aanvullend overgangsrecht voor situaties waarin voor specifieke bronnen (bijvoorbeeld provinciale wegen of industrieterreinen) nog oud recht van toepassing is. Gemeenten hoefden en hoeven in die gevallen niet dubbel te rekenen (zowel oud als nieuw recht); de verzamelwet borgt dat in formele wetgeving, wat procedurele helderheid geeft in vergunningtrajecten. De politieke discussie over de algemene rekenregels – bijvoorbeeld bij luchtvaart – loopt buiten dit wetsvoorstel om en wordt via andere kanalen met bestuurlijke partners vervolgd.

Gemeentelijke duiding. Voor de vergunningverlening betekent dit dat je bij bronnen onder oud recht kunt blijven aansluiten op het verduidelijkte overgangsregime, zonder het risico op dubbele beoordelingskaders. Dat is relevant voor casuïstiek waar provinciale of sectorale besluiten nog niet volledig over zijn naar het Omgevingswet‑regime.

IMRO → STOP/TPOD vóór 1 januari 2032: conversie is technisch, geen nieuwe zienswijzen

De minister bevestigt dat de technische omzetting van IMRO‑delen naar STOP/TPOD (zodat één integraal Omgevingsplan zichtbaar is in ‘Regels op de kaart’) vóór 1 januari 2032 moet zijn afgerond. Gemeenten krijgen daarmee een transitietermijn van acht jaar, die in overleg met de VNG is vastgesteld en jaarlijks wordt gemonitord; in eind 2026/begin 2027 volgt een tussenbalans met de optie om bij te sturen. Voor de puur technische omzetting—dus zonder inhoudelijke wijzigingen—beoogt het ministerie geen nieuwe zienswijzen of beroep open te stellen. Dit wordt uitgewerkt in een Wijzigingswet Omgevingswet stelselaspecten (separate route), omdat een zuiver technische conversie geen rechtsgevolg creëert en daarmee geen besluit is in de zin van de Awb.

Gemeentelijke duiding. Praktisch: plan gefaseerde conversie in en splitst technische omzettingen scherp van inhoudelijke planwijzigingen; voor die laatste blijft inspraak en rechtsbescherming natuurlijk gelden. Dit beperkt procesrisico’s en waarborgt doorlooptijd in jouw omgevingsplanagenda.

Kostenverhaal bij “oude bouwplannen”: verduidelijking van het overgangsrecht

Het wetsvoorstel verduidelijkt het overgangsrecht voor kostenverhaal in situaties waarin vóór 1‑1‑2024 al een vergunningaanvraag en regels voor kostenverhaal bestonden, maar nog geen onherroepelijke beslissing was genomen bij inwerkingtreding van de Omgevingswet. Afhandeling loopt dan onder nieuw recht, maar met een duidelijker kader om interpretatiegeschillen te voorkomen. De minister wijst erop dat dit geen nieuw of aanvullend kostenverhaal introduceert; het gaat om heldere spelregels bij de overgang.

Gemeentelijke duiding. Voor lopende projecten reduceert dit de kans op procedurele wrijving of discussies over welk regime van toepassing is, wat je onderhandelingspositie richting initiatiefnemers en de bestuurlijke rechtmatigheid van kostenverhaalsbesluiten ten goede komt.

BRO: milieugegevens centraal—minder onderzoek, wel correctiemechanisme

De uitbreiding van de Basisregistratie Ondergrond (BRO) met milieukwaliteitsgegevens (opdracht van de Tweede Kamer) moet dubbele onderzoeken voorkomen en de regeldruk verlagen door landelijke data‑hergebruik. Bij twijfel over juistheid kunnen afnemers, waaronder bedrijven, een gegrond verzoek tot correctie indienen; als belanghebbende staat bezwaar en beroep open. Dit versterkt het gegevens‑ecosysteem waarop gemeentelijke bodemtoetsen en planvorming leunen, zonder dat de minister voorschrijft hoe afnemers de data moeten gebruiken.

Gemeentelijke duiding. Integreer BRO‑updates in je werkprocessen (bijvoorbeeld bij bodemparagrafen en vergunningen), maar borg intern een check‑&‑challenge van kritieke gegevens en leg intern vast wie een correctieverzoek initieert wanneer signalen vanuit de markt of toezicht daarop wijzen.

Geen inhoudelijke wijziging gedoogplichten; agrarisch grondverkeer is technisch

Ondanks consultatiesuggesties bevat de Verzamelwet géén wijziging van gedoogplichten voor werken van openbaar belang op openbare gronden—zo’n stap zou het technische karakter van deze wet overstijgen. Evenzeer zijn de wijzigingen in de Wet agrarisch grondverkeer louter verwijzingstechnisch (wegens intrekking Wro, Wilg en Wvg en overname in de Omgevingswet per 1‑1‑2024) en raken ze geen eigendomsposities.

Wat betekent dit concreet voor gemeentelijke juristen en projectleiders?

1) Voorkeursrechten strak positioneren. Overweeg om in de beschikking meteen de opvolgende grondslag (visie of programma) vast te leggen bij complexe trajecten met overlappende beleidsdocumenten. Dit reduceert het risico op onbedoelde vervaldata en procesonzekerheid.

2) IMRO‑conversie. Organiseer de STOP/TPOD‑migratie als technische operatie, los van inhoudelijke wijzigingen, en documenteer dit expliciet in het dossier. Houd de 2032‑deadline in de meerjarenplanning en volg de beoogde stelselaspecten‑wijziging over inspraak zorgvuldig

3) Kostenverhaal: oude casussen, nieuw kader. Breng lopende pre‑2024 dossiers in kaart en leg per dossier vast welk overgangsregime geldt. De verduidelijking helpt, maar vraagt intern om eenduidige instructies richting zaakbehandelaars en juristen.

4) Geluid: pas het juiste regime toe. Check bij twijfel of je met een oude bron te maken hebt en voorkom dubbele rekenregimes. Leg deze keuze vast in de motivering van besluiten om beroepsrisico’s te verlagen.

5) BRO‑gegevens: benut én betwist waar nodig. Maak afspraken met bodem/deskundigenteams over kwaliteitscontrole en correctieverzoeken om te zorgen dat planbesluiten niet leunen op betwistbare data.

Procedurele status en vervolgstappen

De aanbiedingsbrief (17 maart 2026) is naar de Eerste Kamer gestuurd. De beslisnota schetst dat het hier gaat om actief openbare stukken en dat de minister de nota en aanbiedingsbrief ondertekent; inhoudelijk is de Nota n.a.v. het verslag leidend voor de beantwoording van senatoren. Inhoudelijke dossiers die niet via deze verzamelwet lopen (zoals de bredere discussie over geluidscumulatie of toekomstige stelselaspecten voor inspraak bij technische conversie) volgen eigen trajecten. Gemeenten doen er goed aan deze twee sporen parallel te blijven volgen.

Slot: beperkte wet, echte impact

De Verzamelwet is geen beleidsreus, maar verkleint wél juridische ruis waar projecten op vast kunnen lopen. Voor gemeenten die onder hoge druk bouwen, transformeren en verduurzamen, is dat winst: duidelijkheid over grondslagen, heldere overgangsregimes en betere datatoegang voorkomen vertraging en verkleinen procesrisico’s.

Aanbiedingsbrief bij Nota naar aanleiding van het verslag Verzamelwet VRO-BZK 20XX

Nota naar aanleiding van het verslag Verzamelwet VRO-BZK 20XX

Beslisnota