Vordering tegen de Staat om activiteiten te legaliseren kan niet worden toegewezen

Programma Aanpak Stikstof

In het verleden is op grond van de toen geldende Natuurbeschermingswet een Programma Aanpak Stikstof (PAS) gemaakt. Dat programma hield in dat voor activiteiten waarbij beperkt stikstof vrijkwam in de nabijheid van Natura 2000-gebieden, geen vergunning nodig was. Onder voorwaarden kon worden volstaan met een melding. Bij de activiteiten van een Limburgse kippenhouderij komt stikstof in het milieu. Deze ondernemer heeft in 2016 op grond van de PAS-regelgeving een melding gedaan, een extra stal gebouwd en is daarin kippen gaan houden.

In strijd met de wet

De Raad van State- besliste in 2019 dat de vrijstelling van de vergunningplicht op basis van een PAS-melding niet meer mocht worden toegepast. Als gevolg daarvan verrichte de ondernemer zijn extra activiteiten in strijd met de wet.
Een landelijk programma van maatregelen voor het legaliseren van de PAS-meldingen zou PAS-melders zoals de ondernemer een uitweg kunnen bieden. Dit programma is in februari 2025 beëindigd, zonder dat het voor de ondernemer en vele andere PAS-melders een oplossing heeft geboden. De reden hiervoor was dat de stikstofuitstoot van deze agrarische bedrijven te groot was om te kunnen worden toegestaan. Sinds september 2025 is een nieuw wetsvoorstel voor hulp aan PAS-melders in de maak.

Handhaving door Gedeputeerde Staten

Een milieuorganisatie heeft in juni 2025 het College van Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg verzocht handhavend op te treden tegen de ondernemer, door de illegale activiteiten te verbieden. De ondernemer stapte daarop naar de rechter om de Staat te verplichten maatregelen te treffen waardoor zijn activiteiten zouden worden gelegaliseerd en handhavend optreden zou worden voorkomen. De voorzieningenrechter van de rechtbank Limburg- wees deze vorderingen af, de ondernemer ging toen in hoger beroep.

Oordeel hof

Nationale bepalingen moeten in overeenstemming zijn met hogere, rechtstreeks werkende bepalingen van EU-recht. Aangezien de PAS-regelgeving in strijd is met artikel 6 lid 3 van een EU-richtlijn, de Habitatrichtlijn, heeft de Staat onrechtmatig gehandeld tegenover de ondernemer, aldus het hof.
Het hof is van oordeel dat het de rechter niet is toegestaan een bevel aan de wetgever (de Staat) te geven om wetgeving te maken die de activiteiten van de ondernemer weer legaal maakt. De ondernemer kan volgens het hof wel schadevergoeding in geld vorderen, in dit geval vanwege de investering in een extra stal. De ondernemer wil echter geen schadevergoeding in geld, daarvoor kan hij terecht bij een speciaal daarvoor in het leven geroepen Commissie.

Trias Politica

De bevoegdheidsverdeling tussen de rechterlijke macht (de rechter) en de wetgevende macht (de wetgever) brengt met zich dat de rechter zich niet mag mengen in de politieke besluitvorming . De ondernemer heeft aangevoerd dat de Staat diverse maatregelen kan nemen die tot legalisatie van zijn activiteiten leiden. Er is echter geen maatregel te bedenken zonder dat daarvoor wetgeving noodzakelijk is met een specifieke inhoud. Voor toewijzing van de vordering van de ondernemer is het dus nodig dat het gerechtshof de wetgever een bevel zou geven tot het maken van zulke specifieke wetgeving. Dat is het hof niet toegestaan. Het is, gelet op de staatsrechtelijke verhoudingen, uitsluitend aan de wetgever zelf om te bepalen of wetgeving met een bepaalde inhoud tot stand komt.

Dit is een beknopte samenvatting van de uitspraak. De volledige uitspraak is gepubliceerd op Rechtspraak.nl.