Raad van State kritisch op wijziging Bbl binnen Wkb: noodzaak maatwerkvoorschrift onvoldoende onderbouwd

Kritisch dictum voor wijziging Bbl

De Afdeling advisering kent aan het ontwerpbesluit een zogenoemd dictum C toe. Dat betekent dat het voorstel in de huidige vorm niet bij de Tweede Kamer moet worden ingediend, tenzij het wordt aangepast.

Het ontwerpbesluit beoogt een maatwerkvoorschrift mogelijk te maken, waarmee het bevoegd gezag een bouwwerk toch in gebruik kan laten nemen zonder verklaring van de kwaliteitsborger. Dit wijkt af van het huidige stelsel onder de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb), waarin een dergelijke verklaring onderdeel is van de gereedmelding.

Onvoldoende onderbouwing van probleem en oplossing

Volgens de Afdeling advisering ontbreekt een duidelijke probleemanalyse. Het is onduidelijk hoe vaak de geschetste situatie – een gereed bouwwerk zonder verklaring – zich daadwerkelijk voordoet. De toelichting bevat tegenstrijdige aannames, variërend van “incidenteel” tot circa 1900 verzoeken per jaar.

Daarnaast wijst de Afdeling erop dat het bestuursrecht al ruimte biedt om in specifieke gevallen af te zien van handhaving, bijvoorbeeld op basis van het evenredigheidsbeginsel. De toegevoegde waarde van het voorgestelde maatwerkvoorschrift is daarmee onvoldoende aangetoond.

Rol en uitvoerbaarheid voor bevoegd gezag

Een belangrijk punt van kritiek is de ruime en weinig afgebakende bevoegdheid voor het bevoegd gezag. Het ontwerpbesluit laat veel ruimte voor interpretatie, met name bij de beoordeling of herstel van gebreken “onevenredig” is.

Dit roept vragen op over de uitvoerbaarheid, zeker gezien de meer terughoudende rol van gemeenten binnen het huidige stelsel van kwaliteitsborging. Ook is onduidelijk of voldoende expertise beschikbaar is om dergelijke afwegingen zorgvuldig te maken, met name bij veiligheidsaspecten zoals constructieve en brandveiligheidseisen.

Risico op strategisch gedrag

De Afdeling waarschuwt voor mogelijke neveneffecten. Het maatwerkvoorschrift zou in de praktijk kunnen worden gebruikt als “uitweg” bij geschillen tussen bouwer en kwaliteitsborger. Dit kan strategisch gedrag in de hand werken, waarbij afwijkingen van bouwvoorschriften vooraf worden ingecalculeerd.

Kenbaarheid van gebreken onvoldoende geborgd

Hoewel het ontwerpbesluit voorziet in registratie van maatwerkvoorschriften in het Kadaster, wordt daarin slechts vastgelegd dat een verklaring van de kwaliteitsborger ontbreekt. Informatie over de aard en ernst van het bouwtechnisch gebrek ontbreekt.

Volgens de Afdeling is dit onvoldoende voor derden, zoals toekomstige kopers. Zij adviseert om expliciet vast te leggen welke voorschriften zijn geschonden en waarom.

Mogelijke strijd met Europees recht

Tot slot wijst de Afdeling op de relatie met Europees recht. Een deel van de bouwvoorschriften in het Bbl vloeit voort uit Europese richtlijnen. Afwijking daarvan via maatwerk kan in strijd zijn met het Unierecht.

Het ontwerpbesluit en de toelichting gaan hier niet op in. Dit kan volgens de Afdeling tot uitvoeringsproblemen leiden en vraagt om nadere uitwerking.

Evaluatie Wkb afwachten

Gelet op alle bezwaren concludeert de Afdeling dat de noodzaak en effectiviteit van het voorstel onvoldoende zijn aangetoond. Omdat het stelsel van kwaliteitsborging pas sinds 2024 van kracht is en in 2027 wordt geëvalueerd, adviseert zij om die evaluatie af te wachten.

Het andere gepubliceerde advies, over het Verzamelbesluit Omgevingswet 2026, kreeg wél een positief dictum (A) en bevatte geen opmerkingen van de Afdeling advisering.

Lees het advies.