Stibbe e-book 2025: belangrijkste ontwikkelingen bestuursrecht en omgevingsrecht

Onderwerpen waarover we in 2026 ongetwijfeld meer gaan horen zijn de volgende.

1. Verder bouwen aan een burgervriendelijker bestuursrecht

Het streven naar een meer responsief en dienstbaar overheidsoptreden, de breed gedeelde behoefte om waar mogelijk maatwerk te bieden en het meer centraal stellen van het burgerperspectief zullen naar verwachting ook in 2026 hoog op de politieke, bestuurlijke en rechterlijke agenda staan. Wij zijn benieuwd naar de concrete voornemens van het nieuw te vormen kabinet ten aanzien van dit thema, naar de inhoud van het aangekondigde wetsvoorstel ter versterking van de waarborgfunctie van de Awb en naar de manier waarop dit thema doorwerkt in zowel het handelen van bestuursorganen zelf als in de rechtspraak van de (hoogste) bestuursrechters. Ook kijken wij met belangstelling uit naar de keuzes van het nieuwe kabinet om constitutionele toetsing mogelijk te maken en de stappen die daarvoor in 2026 moeten worden gezet. De bedoeling is dat ook het gedeeltelijk opheffen van het toetsingsverbod van artikel 120 Grondwet bijdraagt aan de gewenste versterking van de rechtsbescherming van burgers. Voordat het zover is, zullen echter nog diverse lastige (juridische) knopen moeten worden doorgehakt, onder meer ten aanzien van de aard en omvang van de te verruimen toetsingsmogelijkheden van de rechter, de manier waarop constitutionele toetsing institutioneel vorm moet krijgen en de gevolgen die dit heeft voor de doorlooptijd van concrete zaken. Wij houden de ontwikkelingen rondom dit belangrijke onderwerp voor u in de gaten.

2. Ontwikkelingen binnen het domein van de fysieke leefomgeving

Bestuursorganen en de bestuursrechtspraak raken steeds meer vertrouwd met het instrumentarium van de per 1 januari 2024 in werking getreden Omgevingswet. Ongetwijfeld zullen zich ook in 2026 nieuwe en belangwekkende uitleg- en toepassingsvraagstukken aandienen. Met onverminderde belangstelling volgen wij daarnaast enkele majeure dossiers en thema’s die (direct of indirect) uiteindelijk ook hun werking krijgen binnen het domein van de fysieke leefomgeving, zoals de verwachte vaststelling van de Nota Ruimte, de verdere ontwikkeling van het leerstuk van de verdeling van schaarse rechten (o.a. toepassing van de Didam-regels), de aangekondigde herziening van de Mijnbouwwet, de beoogde vervanging van het huidige stikstofdepositiebeleid door een stelsel waarin stikstofemissie centraal staat en de vaststelling en inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting. Uiteraard volgen wij deze ontwikkelingen voor u op de voet.

3. Klimaat en energietransitie

Eén van de grootste opgaven van deze tijd is de vraag hoe om te gaan met klimaatverandering. Terwijl kabinet en bedrijfsleven alle zeilen bijzetten om een verdere verduurzaming en verantwoorde energietransitie mogelijk te maken – onder meer met de inzet van nieuwe technieken zoals Carbon Capture and Storage (CCS, het afvangen en ondergronds opslaan van CO2), het tot stand brengen van maatwerkafspraken over de verduurzaming van grote industriële bedrijven, de inzet van kernenergie, het bevorderen van een circulaire economie en het aanpakken van de drukte op het elektriciteitsnet (netcongestie) – blijft ook het aantal klimaatrechtzaken toenemen. De inspanningen van klimaatbewuste partijen om overheden en ondernemingen via de rechter te dwingen tot gedragsverandering (zoals het bijsturen van beleid of het aanscherpen van reductiedoelstellingen) raakt daarbij aan belangwekkende juridische (ook bestuursrechtelijke) onderwerpen en vraagstukken. Daarmee is het klimaatvraagstuk ook in 2026 een zeer actueel onderwerp en een allesbehalve rustig bezit. Wij houden de ontwikkelingen voor u nauwlettend bij.

4. De opmars van AI in het bestuursrecht

De ontwikkelingen rondom de inzet van kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, AI) en generatieve AI (GenAI) in het bestuursrecht gaan onverminderd voort. Naast het besef dat geautomatiseerde, algoritmische besluitvorming in het bestuursrecht voordelen, kansen en mogelijkheden biedt, is er ook aandacht voor de problematische kanten van deze technologie. Zo is het gebruik van (Gen)AI niet altijd even transparant, uitlegbaar en navolgbaarheid, staat de regulering ervan en het toezicht erop nog in de kinderschoenen, zijn de uitkomsten die GenAI genereert niet altijd even betrouwbaar en kan het gebruik van (Gen)AI spanning opleveren met de wens om in individuele gevallen (contextspecifiek) maatwerk te leveren. Het belang en de mogelijkheden van GenAI nemen, ook binnen de advocatuur en juridische dienstverlening, intussen onverminderd toe. Voor de bestuursrechtelijke praktijk lijkt de uitdaging in deze tijd vooral te zijn om de kansen en mogelijkheden die AI biedt zo verstandig mogelijk te verkennen, benutten en optimaliseren, zonder de eventuele nadelen (bijvoorbeeld verminderd zicht op authenticiteit en betrouwbaarheid) en risico’s (zoals de manipulatie van bewijsmateriaal, privacyaspecten en de kans op hallucineren) ervan uit het oog te verliezen en waar mogelijk te elimineren en ondervangen. Dit vraagt om een betrokken, positief-kritische houding ten aanzien van het gebruik van deze nieuwe technologie.

Het e-book is gemakkelijk te downloaden door te klikken op onderstaande button. Wij wensen u veel leesplezier! Mocht u vragen hebben, neemt u dan gerust contact met ons op.

Download het e-book