Kabinet zet in op versterking van decentrale energieontwikkeling binnen ruimtelijke ordening

Volgens het kabinet zijn decentrale ontwikkelingen onmisbaar voor een betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam energiesysteem. Door energie zoveel mogelijk lokaal op te wekken, op te slaan en te gebruiken, kan druk op het elektriciteitsnet worden verminderd en kunnen aanzienlijke besparingen op netinvesteringen worden gerealiseerd. Onderzoek van TNO laat zien dat deze besparingen kunnen oplopen tot tientallen miljarden euro’s, afhankelijk van de mate waarin decentrale oplossingen daadwerkelijk worden toegepast. Daarmee vormt decentraal energiegebruik een belangrijk aanvulling op het Landelijk Actieprogramma Netcongestie, dat vooral is gericht op oplossingen voor de korte termijn.

De Kamerbrief bouwt voort op een eerdere visie uit juni 2025, maar brengt nu uiteenlopende thema’s samen in één integrale aanpak. Het kabinet benadrukt dat het geen vastomlijnd model voor een decentraal energiesysteem hanteert, maar spreekt over decentrale ontwikkelingen die gebiedsgericht moeten worden vormgegeven. Juist die gebiedsgerichte benadering vraagt om een sterke koppeling tussen energiebeleid en ruimtelijke ordening. Energie wordt daarmee een volwaardig onderdeel van ruimtelijke keuzes over wonen, werken en mobiliteit.

Een belangrijk element in de aanpak is dat het Rijk de randvoorwaarden op orde wil brengen waarbinnen decentrale initiatieven sneller en eenvoudiger tot stand kunnen komen. Daarbij speelt het omgevingsrecht een centrale rol. Het kabinet werkt aan verdere uitwerking van het sturingsinstrumentarium binnen het omgevingsrecht, zodat decentrale overheden beter kunnen sturen op de samenhang tussen ruimtelijke ontwikkelingen en het energiesysteem. Energieplanologie, waarbij energieopgaven en ruimtelijke opgaven integraal worden afgewogen, wordt daarbij gezien als een noodzakelijke nieuwe werkwijze. Dit sluit aan bij de uitgangspunten van de Ontwerp Nota Ruimte, waarin energie nadrukkelijk wordt meegenomen als structurerend onderdeel van de fysieke leefomgeving.

In de brief wordt ook duidelijk gemaakt dat provincies en gemeenten een sleutelrol blijven spelen. Via energieregio’s, provinciale programma’s en gebiedsgerichte samenwerking werken zij samen met netbeheerders en marktpartijen aan het afstemmen van vraag en aanbod. Het kabinet onderkent dat deze rol vraagt om voldoende middelen en capaciteit. Daarom wordt ingezet op voortzetting van uitvoeringsmiddelen voor medeoverheden en op het bundelen van bestaande programma’s in een nieuw nationaal programma, waarin ondersteuning voor lokale en regionale energieopgaven samenkomt.

Daarnaast besteedt de Kamerbrief aandacht aan de noodzaak van innovatie en marktontwikkeling. Veel decentrale oplossingen, zoals energiehubs op bedrijventerreinen, lokale warmteoplossingen en slimme aansturing van elektrische infrastructuur, lopen in de praktijk tegen juridische, financiële en organisatorische belemmeringen aan. Het kabinet wil samen met overheden en marktpartijen werken aan een strategische systeembenadering om deze barrières weg te nemen en succesvolle projecten op te schalen. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de samenhang tussen gebiedsgericht beleid en marktontwikkelingen.

Voor de omgevingsrechtelijke praktijk betekent deze koers dat energie steeds nadrukkelijker onderdeel wordt van planvorming, vergunningverlening en programmatische besluitvorming. Gemeenten en provincies worden uitgedaagd om bij ruimtelijke besluiten niet alleen rekening te houden met traditionele belangen zoals wonen en economie, maar ook met de inrichting en werking van het energiesysteem. Tegelijkertijd blijft het Rijk verantwoordelijk voor het stellen van kaders en het creëren van duidelijke en samenhangende randvoorwaarden.

Het kabinet concludeert dat decentrale ontwikkelingen geen vrijblijvende aanvulling zijn, maar een essentieel onderdeel vormen van het energiesysteem van de toekomst. Door energie en ruimte integraal te benaderen, moet het mogelijk worden om woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming met elkaar te blijven verenigen. Over de voortgang van deze versterkte aanpak zal de Kamer begin 2027 opnieuw worden geïnformeerd.

105728716 Beslisnota Kamerbrief versterking van decentrale ontwikkelingen in het energiesysteem Downloaden

105728716 Versterking van decentrale ontwikkelingen in het energiesysteem Downloaden

Lees de bijlagen