Tweede Kamer debatteert scherp over Ontwerp‑Nota Ruimte: keuzes onvermijdelijk in overvraagd Nederland

Kamerleden benadrukten dat wonen, economie, energie, landbouw, natuur, water en defensie allemaal aanspraak maken op dezelfde beperkte ruimte. Meerdere fracties vroegen om beter inzicht in de optelsom van deze ruimteclaims. Niet zozeer in abstracte visiekaarten, maar in concrete keuzes: waar kan het wel, waar kan het niet en welke belangen krijgen voorrang. De roep om meer duidelijkheid sluit aan bij signalen van het Planbureau voor de Leefomgeving en de Commissie mer, die waarschuwden dat negatieve effecten op natuur en leefomgeving niet kunnen worden uitgesloten zonder nadere keuzes.

De woningbouwopgave vormde een rode draad in het debat. Tot 2050 moeten naar schatting tussen de 1,65 en 2 miljoen woningen worden gerealiseerd. De Ontwerp‑Nota Ruimte zet daarvoor in op zowel binnenstedelijk als buitenstedelijk bouwen en introduceert met de VISTA‑strategie een regionale benadering. Kamerleden onderschreven het belang van die regionale differentiatie, maar uitten zorgen over de praktische gevolgen. Met name regio’s als Emmen voelden zich onvoldoende erkend in hun ontwikkelpotentie. Tegelijkertijd werd benadrukt dat woningbouw alleen kansrijk is als randvoorwaarden zoals bereikbaarheid, energie‑infrastructuur en voorzieningen tijdig worden meegepland. [Verslag va…

De landbouw kwam veelvuldig aan bod als mogelijke sluitpost van de ruimtelijke ordening. Fracties van verschillende politieke signatuur benadrukten het belang van landbouwgrond voor voedselzekerheid, plattelandsgemeenschappen en landschappelijke kwaliteit. Het aangekondigde afwegingskader voor het gebruik van landbouwgrond riep vragen op over rechtszekerheid, compensatie en de effectiviteit van meervoudig ruimtegebruik. Tegelijkertijd werd gewezen op de spanning tussen landbouw, natuurherstel en klimaatdoelen, waarbij sommigen pleitten voor een fundamentele herziening van de intensieve veehouderij en anderen juist waarschuwden voor een eenzijdige afwaardering van het buitengebied.

Ook de energietransitie leidde tot scherpe discussies. Netcongestie wordt inmiddels gezien als een structurele beperking voor woningbouw en bedrijvigheid. Kamerleden vroegen om betere aansluiting tussen ruimtelijke plannen en beschikbare netcapaciteit en opperden instrumenten zoals een energietoets. Daarnaast kwamen vragen op over de ruimte‑efficiëntie van de energiemix, de rol van kernenergie en de ruimtelijke impact van wind‑ en zonneparken op lokale gemeenschappen. Deze discussie onderstreept dat energieplanologie steeds meer wordt verweven met het omgevingsrecht.

Een terugkerend thema was de rol van het Rijk. Na jaren van sterke decentralisatie werd door veel fracties gepleit voor een steviger regierol van de nationale overheid. Daarbij gaat het niet alleen om visie en samenwerking, maar ook om doorzettingsmacht wanneer projecten vastlopen bij provincies of gemeenten. Tegelijkertijd werd gewaarschuwd voor centralisme zonder oog voor regionale verschillen. De minister benadrukte dat de Nota Ruimte de status krijgt van Nationale Omgevingsvisie onder de Omgevingswet en dat bij de definitieve versie een uitvoeringsstrategie zal worden gepresenteerd, waarin bestuurlijke en juridische instrumenten nader worden uitgewerkt. [Verslag va…Ruimte.pdf | PDF]
Ten slotte werd uitgebreid stilgestaan bij water, bodem en klimaatadaptatie. Het principe water en bodem sturend werd breed onderschreven, maar de invulling daarvan blijft onderwerp van debat. Kamerleden vroegen om meer duidelijkheid over de gevolgen voor bouwlocaties, landbouw, zoetwatervoorziening en de verzekerbaarheid van woningen in kwetsbare gebieden. De minister gaf aan dat water en bodem niet dogmatisch leidend zijn, maar wel structureel moeten doorwerken in de manier waarop Nederland wordt ingericht.

Al met al laat het notaoverleg zien dat de Ontwerp‑Nota Ruimte breed wordt gezien als een noodzakelijke herstart van nationale ruimtelijke ordening. Tegelijkertijd is duidelijk dat de definitieve Nota Ruimte alleen kan rekenen op breed draagvlak als de ambities worden vertaald in concrete keuzes, heldere prioriteiten en een uitvoerbare governance‑structuur binnen het omgevingsrecht. De verdere behandeling in de Kamer en de uitwerking door het kabinet zullen daarom bepalend zijn voor de vraag of de Nota Ruimte daadwerkelijk richtinggevend wordt voor de inrichting van Nederland op de lange termijn.

Verslag van een notaoverleg, gehouden op 9 maart 2026, over Ontwerp-Nota Ruimte Downloaden