Evaluatie Omgevingswet 2025: voortgang zichtbaar, maar grote structurele knelpunten blijven

Kerninstrumenten vaker gebruikt, maar samenhang loopt terug

Uit het reflectierapport Werk aan de winkel blijkt dat overheden in 2025 meer omgevingsvisies, programma’s, omgevingsplanwijzigingen en projectbesluiten hebben vastgesteld. Ook blijft de omgevingsvergunning voor een buitenplanse activiteit (BOPA) zeer populair met ruim 9.000 aanvragen sinds de inwerkingtreding. Tegelijkertijd waarschuwt de commissie dat de beoogde integrale benadering van de leefomgeving onder druk staat. Vooral het zogeheten “confettikanon” – het indienen van meerdere losse vergunningaanvragen voor één locatie – leidt tot versnippering en verlies van overzicht.

Transitie naar volwaardige omgevingsplannen gaat te traag

Gemeenten lopen flink achter bij het omzetten van tijdelijke omgevingsplannen naar één integraal plan. Veel gemeenten twijfelen of de wettelijke deadline van 1 januari 2032 haalbaar is. De commissie benadrukt dat zonder volledig omgevingsplan de beleidscyclus – een kernprincipe van de Omgevingswet – niet kan functioneren.

DSO blijft het grootste knelpunt

In bijna alle rapporten is het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) een rode draad. Gebruikers ervaren het Omgevingsloket en de Vergunningcheck als onvoldoende duidelijk, wat leidt tot foutieve of incomplete aanvragen. Bevoegde gezagen zien zich genoodzaakt workaround‑oplossingen te gebruiken, zoals eigen formulieren of fysieke balies. De commissie stelt dat het DSO “hét fundament” is en dat blijvende verbeteringen noodzakelijk zijn.

Onderzoek omgevingsvergunning: meer flexibiliteit, maar ook meer onzekerheid

Het aparte onderzoek naar de omgevingsvergunning laat zien dat de verschuiving naar een activiteitenbenadering (zoals de introductie van de milieubelastende activiteit, MBA) leidt tot meer flexibiliteit voor professionals, maar de complexiteit juist vergroot voor minder ervaren initiatiefnemers. Bij nieuwe projecten is integrale beoordeling moeilijker geworden doordat aanvragen versnipperd worden ingediend. Derde‑belanghebbenden moeten vaker per losse activiteit bezwaar maken, wat leidt tot meer procedures en minder overzicht.

Ook het loslaten van de aanhaakplicht voor natuuractiviteiten leidt tot risico’s: natuurvergunningen worden in de praktijk vaker vergeten, waardoor provincies sterker afhankelijk zijn van toezicht en handhaving.

Algemene rijksregels: beperkte wijzigingen, maar grote impact van open normen

Het derde rapport, over de praktijkervaringen met de algemene rijksregels (Bal en Bbl), concludeert dat de feitelijke wijzigingen beperkt zijn, maar dat enkele stelselwijzigingen – zoals de overgang van “inrichting” naar “activiteit” en de introductie van specifieke zorgplichten – grote gevolgen hebben. Zorgplichten blijken in de praktijk moeilijk toepasbaar omdat het open normen zijn, wat leidt tot discussie, onzekerheid en verschillen in interpretatie.

Met name in de agrarische sector en bij complexe bedrijven ontstaat onzekerheid over welke regels precies gelden, en of een activiteit vergunningplichtig is of niet. Ook ervaren veel partijen extra administratieve lasten door meld‑ en informatieplichten.

Verbeterdoelen Omgevingswet nog nauwelijks bereikt

Over de gehele linie concluderen de onderzoekers dat de vier centrale verbeterdoelen van de Omgevingswet – inzichtelijkheid, samenhang, bestuurlijke afwegingsruimte en snellere besluitvorming – in de praktijk nauwelijks dichterbij zijn gekomen. In sommige gevallen lijkt de situatie zelfs verslechterd, zoals bij samenhang in de fysieke leefomgeving.

Aanbevelingen: versnel implementatie, verbeter DSO, versterk samenhang

De commissie adviseert onder meer:

versnel de transitie naar integrale omgevingsplannen;

ontwikkel nieuwe werkwijzen voor het omgaan met losse vergunningaanvragen;

verbeter het DSO structureel en houd ondersteuning op peil;

stimuleer expliciet gebruik van afwegingsruimte en maatwerk;

maak participatie-eisen bij vergunningen duidelijker.

Kamerbrief bij rapport ‘Werk aan de winkel – reflectierapport Omgevingswet 2025’

Bijlagen

Aanbiedingsbrief bij rapport Werk aan de winkel – reflectierapport Omgevingswet 2025′

Beslisnota bij Kamerbrief bij rapport ‘Werk aan de winkel – reflectierapport Omgevingswet 2025’

Werk aan de winkel – reflectierapport Omgevingswet 2025

Praktijkervaringen met de Omgevingswet – Evaluatie Algemene Rijksregels Omgevingswet 2025

Onderzoek omgevingsvergunning