Seniorenwoningmarkt zit “op slot” – urgentie voor lokaal en nationaal beleid

Marktsituatie: vraag aanwezig, aanbod ontbreekt

Uit de themastudie blijkt dat ruim een kwart van de 65-plussers aangeeft te willen verhuizen, maar dat slechts circa 4 % daadwerkelijk verhuisde in de afgelopen twee jaar. Deze discrepantie wordt door ING toegeschreven aan een mismatch tussen vraag — senioren die willen downsizen — en aanbod — het ontbreken van voldoende passende seniorenwoningen.

Ook andere analyses onderstrepen dat de ambitie om tot 2030 circa 290 000 seniorenwoningen te realiseren nog ver weg lijkt. Slechts een fractie van de jaarlijks benodigde bouwproductie is gerealiseerd, wat wijst op een structureel aanbodtekort dat beleidsambities ondermijnt.

Waarom handelen noodzakelijk is voor gemeenten en rijksoverheid

1. Doorstroming als sleutel tot oplossing van bredere woningmarktproblemen

Het ontbreken van seniorenwoningen belemmert niet alleen senioren zelf, maar beperkt tegelijk de doorstroming van woningen voor gezinnen en starters. Lange bezetting van ruime eengezinswoningen door senioren die willen verhuizen, draagt bij aan een breder tekort aan beschikbare woningen.

Doorstroming van ouderen creëert kansen voor meerdere groepen binnen de woningmarkt:

Gezinnen kunnen grotere woningen betrekken.

Starters krijgen meer aanbod in betaalbare segmenten.

Overheden kunnen druk op sociale huur en vrije sector verminderen.

Het strategisch bouwen van seniorenwoningen werkt dus markteffectief door in meerdere lagen van de woningmarkt.

Aanbevolen beleidsmaatregelen

De ING-studie benadrukt dat geen enkele maatregel op zichzelf voldoende is. Er is volgens onderzoekers een samenhangende mix van stimulering én sturing nodig:

A. Financiële prikkels voor senioren

Gerichte fiscale prikkels: denk aan tijdelijke huurkortingen, fiscale voordelen bij verkoop van de huidige woning of aanpassing van het eigenwoningforfait om downsizen financieel aantrekkelijker te maken.

Verhuisregelingen die woonlastenneutraliteit beter waarborgen, zodat senioren niet financieel benadeeld zijn bij het overstappen naar een kleinere woning.

Deze prikkels kunnen de verhuisbereidheid vergroten — een cruciaal onderdeel van het ‘kip-ei-probleem’ dat het rapport beschrijft.

B. Structureren van het aanbod

Gemeenten spelen een centrale rol in de omzetting van bouwambities in daadwerkelijke realisatie:

Opnemen van concrete doelen voor seniorenwoningen in gemeentelijke woningbouwprogramma’s, met duidelijke kwantitatieve streefcijfers.

Ruimtelijke plannen die levensloopbestendige, goed bereikbare woningen inpassen, inclusief voorzieningen zoals zorg, mobiliteit en sociale infrastructuur.

Meer vraaggestuurde planning, die rekening houdt met lokale demografie, inkomensprofielen en woonvoorkeuren.

Deze aanpak sluit aan bij bredere signalen dat een eendimensionale focus op sociale huur niet aansluit op de diverse woonwensen van senioren.

C. Voorlichting, begeleiding en lokale samenwerking

Naast financiële en ruimtelijke maatregelen benadrukt de studie dat begeleiding en informatievoorziening essentieel zijn. Veel senioren ervaren verhuisdrempels door onzekerheden rond financiën, zorgbehoeften en sociaal netwerk:

Wooncoaches of adviesnetwerken binnen gemeenten kunnen ondersteuning bieden bij verhuiskeuzes.

Publiekscampagnes die de voordelen van seniorenwoningen onder de aandacht brengen, kunnen het perspectief van senioren positief beïnvloeden.

Lokale coalities tussen gemeenten, woningcorporaties, zorginstellingen en ontwikkelaars kunnen vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen.

Regionale differentiatie en maatwerk

Internationale en nationale analyses laten zien dat senioren geen uniforme doelgroep zijn; woonwensen verschillen per regio en inkomensgroep. Aanpassingen naar regionaal maatwerk in bouwopgave en woonaanbod zijn daarom cruciaal — bijvoorbeeld stedelijke appartementen nabij voorzieningen versus kleinschalige hofjes in kleinere gemeenten.

Slot – Politieke urgentie en concrete doelen

De situatie vraagt niet alleen lokale actie, maar ook continue sturing vanuit het rijk om consistent beleid, financieringskaders en stimulansen te waarborgen. Structureel beleid gericht op seniorenwoningen dient integraal onderdeel te zijn van woonagenda’s en nationale woningbouwdoelen om te voorkomen dat de oplossing van de woningmarktcrisis blijft steken in fragmentatie en stagnatie.

Onderzoek ING Research: Mix van stimulering en sturing nodig om seniorenwoningmarkt in beweging te krijgen