Nederland is nog onvoldoende voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering. Zonder extra maatregelen krijgen Nederlanders steeds vaker te maken met de gevolgen van hitte, droogte en wateroverlast – met impact op hun gezondheid, leefomgeving en de economie. Het is belangrijk om nú zowel technische maatregelen te nemen die op korte termijn de gevolgen beperken, als maatregelen gericht op de langere termijn, die ingrijpen op de ruimtelijke inrichting. Dat blijkt uit het PBL-rapport Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving.
De studie laat zien dat klimaatverandering in Nederland steeds meer gevolgen krijgt. Extreme hitte, langdurige droogte en hevige regenval nemen toe en kunnen het dagelijks leven ingrijpend verstoren. Zonder aanvullende maatregelen kunnen in 2050 duizenden mensen per jaar vroegtijdig overlijden door extreme hitte en stijgende temperaturen. Ook lopen honderdduizenden woningen een groter risico op funderingsschade door droogte. Natuur en waterkwaliteit komen verder onder druk door droogte en hitte, en het aantal natuurbranden zal verdubbelen. Marko Hekkert, directeur PBL: “Aanpassen aan klimaatverandering is onvermijdelijk. De vraag is niet óf Nederland zich voorbereidt, maar of we nu de keuzes maken om ons land ook in een warmer, droger en natter klimaat leefbaar, rechtvaardig en veerkrachtig te houden.”
De gevolgen raken vrijwel alle sectoren. Hitte leidt tot gezondheidsproblemen en lagere arbeidsproductiviteit. Droogte zet de beschikbaarheid van drinkwater, de staat van de natuur en landbouwopbrengsten onder druk. Extreme neerslag kan schade veroorzaken aan woningen en infrastructuur en kan leiden tot uitval van vitale voorzieningen zoals energie en communicatie. Daarnaast nemen de kosten voor de burger toe. Schade aan woningen, stijgende voedselprijzen en hogere kosten voor zorg, waterbeheer en verzekeringen zullen burgers direct raken.
Het rapport benadrukt dat Nederland voor ingrijpende keuzes staat. Volledige bescherming tegen klimaatrisico’s is niet mogelijk. Daarom moeten de volgende vragen worden beantwoord (zie ook onderstaande figuur):
Welk beschermingsniveau is acceptabel? Wie wordt in welke mate beschermd?
Wie draagt de kosten?
En welke maatregelen krijgen prioriteit?
Dit zijn politieke keuzes die bepalend zijn voor de inrichting en het functioneren van Nederland in de toekomst.
Er zijn veel mogelijkheden om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen. Het rapport beschrijft, als hulpmiddel voor de keuze van adaptatiemaatregelen, twee mogelijke richtingen voor adaptatie:
Intensiveren: technische en vaak lokale maatregelen, zoals airco’s, zonwering en versterking van infrastructuur. Deze bieden op korte termijn verlichting, maar het is de vraag of ze op de langere termijn voldoende zijn. Bovendien kunnen deze maatregelen de ongelijkheid vergroten en vragen extra energie en geld.
Transformeren: aanpassingen in de inrichting van Nederland, zoals meer groen en water in steden en aanpassing van landgebruik. Deze aanpak biedt structurele oplossingen, maar vraagt grotere veranderingen en langetermijninvesteringen, en een meer sturende vorm van governance.
Uit het onderzoek blijkt dat een combinatie van beide richtingen noodzakelijk is om Nederland weerbaarder te maken tegen klimaatverandering.
De komende jaren staan grote investeringen gepland, onder meer in de woningbouw, infrastructuur en energie. Het rapport waarschuwt dat als klimaatadaptatie daarin niet wordt meegenomen, de schade en kosten in de toekomst aanzienlijk hoger kunnen uitvallen. Door nu rekening te houden met klimaatrisico’s kan adaptatie worden gecombineerd met andere opgaven, zoals woningbouw, natuurherstel en de energietransitie.
Ook met aanvullende maatregelen blijven sommige gevolgen van klimaatverandering onvermijdelijk. Daarom is het ook essentieel om de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten. Overheden, bedrijven en burgers moeten beter voorbereid zijn op verstoringen en crises door extreem weer. Dat vraagt om investeringen in bijvoorbeeld kennis, waarschuwingssystemen, crisisbeheersing en bewustwording.
Op verzoek van de ministeries die betrokken zijn bij de Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) heeft het PBL deze klimaatrisicoanalyse uitgevoerd. Deze analyse levert informatie voor de herziening van de NAS en de herijking van de Deltabeslissingen, beiden voorzien in 2026. Voor deze analyse hebben we, naast bestaand onderzoek van het PBL zelf, gebruik gemaakt van onderzoeksresultaten van collega-kennisinstellingen waaronder Deltares, ORG-ID, TU Delft, RCE, RIVM, TNO, KNMI, CAS en WUR.
Zie ook:
