De spanning op het Nederlandse elektriciteitsnet bereikt een kritiek punt en vormt een directe bedreiging voor de woningbouwambities. Dat blijkt uit twee position papers die Netbeheer Nederland en het Interprovinciaal Overleg (IPO) op 2 april 2026 inbrengen tijdens een rondetafelgesprek over netcongestie en woningbouw.
Zowel de netbeheerders als de provincies schetsen een urgent beeld: zonder stevige keuzes vanuit het Rijk dreigen vanaf komende zomer in meerdere regio’s aansluitstops, waardoor nieuwe woningen niet langer kunnen worden aangesloten op het elektriciteitsnet.
De problemen zijn geen toekomstmuziek. In de Flevoland–Gelderland–Utrecht-regio (FGU-regio) waarschuwt TenneT dat zonder aanvullende maatregelen al deze zomer een aansluitstop noodzakelijk kan worden. Daarmee zouden niet alleen bedrijven, maar ook woningbouwprojecten en andere kleinverbruikers op wachtlijsten terechtkomen.
Volgens het IPO is inmiddels meer dan 30% van de woningbouw in Nederland geraakt door netcongestie, een percentage dat de afgelopen jaren snel is opgelopen. De groeiende elektrificatie – van warmtepompen tot elektrische mobiliteit – heeft op veel plekken tot een structureel tekort aan transportcapaciteit geleid. Nieuwe projecten komen daardoor niet van de grond of lopen forse vertraging op.
TenneT heeft recent gewaarschuwd dat in drie provincies – Utrecht, Flevoland en Gelderland – al vanaf deze zomer geen aansluitingen voor kleinverbruik meer kunnen worden gegarandeerd. Wanneer de situatie niet verbetert, verwachten provincies dat andere regio’s zullen volgen.
Netbeheerders zelf werken ondertussen aan een grootschalige uitbreiding van het net. De omvang van deze operatie is enorm: bovengronds staat Nederland aan de vooravond van de aanleg van energie-infrastructuur ter grootte van meer dan 11.000 voetbalvelden, terwijl ondergronds ongeveer een derde van alle straten open moet voor zwaardere kabels. Maar zelfs dat tempo is onvoldoende om de stijgende vraag bij te benen.
Een belangrijke oorzaak van de acute druk is het vernieuwde ACM-prioriteringskader, dat sinds 1 januari 2026 van kracht is voor grootverbruik en vanaf 1 juli 2026 ook voor kleinverbruikers gaat gelden. Hierdoor verdwijnen de tot nu toe gereserveerde aansluitcapaciteiten voor woningbouwprojecten.
Het gevolg: ook woningen, laadpalen en mkb-bedrijven komen op de wachtlijst terecht zodra de bestaande reserves worden vrijgegeven. Dit gebeurt tussen juli 2026 en januari 2027. Provincies vrezen dat veel woningbouwprojecten hierdoor praktisch tot stilstand komen.
Ondanks het prioriteringskader kunnen woningbouwprojecten alleen nog voorrang krijgen wanneer zij vallen onder de categorie “basisbehoeften”. Toch blijft de onzekerheid groot, omdat de beschikbare netcapaciteit in veel regio’s inmiddels volledig is opgesoupeerd.
Zowel Netbeheer Nederland als het IPO benadrukt dat de bal nu bij het Rijk ligt.
Netbeheerders vragen onder meer om:
snellere vergunningsprocedures,
het vergunningsvrij kunnen uitbreiden van bestaande elektriciteitsstations,
versnelling van de AMvB Wet Versterking volkshuisvesting,
stevige rijksregie bij locatiekeuzes voor energie-infrastructuur, inclusief tijdelijk gasgestookte opwek als noodzakelijke overgangsoplossing.
Daarnaast pleiten zij voor het verankeren van energie-infrastructuur in de landelijke ruimtelijke ordening. De ontwerpnota Ruimte biedt hier kansen: energieplanologie moet expliciet worden opgenomen en infrastructuur moet leidend worden in regionale omgevingsplannen.
De provincies leggen andere accenten. Zij vragen onder meer:
een nationale crisisaanpak binnen de systematiek van de Omgevingswet,
versnelling van de netuitbreiding,
duidelijke landelijke keuzes over de toekomstige energiemix (zoals de rol van warmtenetten en waterstof),
verplichting van netbewust bouwen en netneutrale aanvragen in het Bbl en Bkl,
structurele middelen voor provincies en gemeenten om uitvoeringskracht te vergroten.
Beide stukken benadrukken dat efficiënter gebruik van het net onvermijdelijk is. Zelfs met maximale uitbreiding zal de vraag naar elektriciteit sneller blijven groeien dan de netcapaciteit.
Netbeheerders pleiten daarom voor “netbewuste nieuwbouw”: woonwijken die zo ontworpen zijn dat ze het elektriciteitssysteem zo min mogelijk belasten. Dit kan bijvoorbeeld door warmtepompen grotendeels buiten piekmomenten te laten draaien, lokale opwek en opslag te integreren en collectieve warmtesystemen toe te passen.
Een recent voorbeeld komt uit IJsselstein, waar 560 woningen worden gebouwd met toepassing van deze principes. Door collectieve warmtevoorziening, slim laden en lokale opslag kunnen aanzienlijk meer woningen op dezelfde kabel worden aangesloten, wat bovendien leidt tot lagere structurele netkosten.
Het IPO gaat nog een stap verder en pleit ervoor netbewust bouwen wettelijk te verankeren in het Besluit bouwwerken leefomgeving en het Besluit kwaliteit leefomgeving.
De boodschap van zowel netbeheerders als provincies is dezelfde: zonder directe en stevige rijksinterventie loopt Nederland vast in een combinatie van netcongestie en woningnood.
Waar het prioriteringskader de schaarste enigszins ordent, blijft het een noodgreep. De structurele oplossing ligt in een combinatie van versneld bouwen aan het elektriciteitsnet, slimme ruimtelijke keuzes en een nieuwe manier van plannen en ontwikkelen van woningbouwlocaties.
De komende maanden worden daarom cruciaal. Als de aangekondigde aansluitstops daadwerkelijk ingaan, dreigt een groot deel van de nationale woningbouwopgave niet uitvoerbaar te worden. Zowel netbeheerders als provincies roepen het Rijk op om nú knopen door te hakken.
Position paper IPO t.b.v. rondetafelgesprek Netcongestie en woningbouw d.d. 2 april 2026
