De rechtbank Oost-Brabant oordeelde op 29 april 2026 (ECLI:NL:RBOBR:2026:2691) dat tegen het door het college van ’s-Hertogenbosch vastgestelde Programma Duurzame Polder, een programma in de zin van artikel 3.4 Omgevingswet, geen beroep openstaat. Op grond van artikel 8:5, eerste lid, Awb in samenhang met artikel 1 van bijlage 2 Awb zijn besluiten op basis van artikel 3.4 Ow uitgesloten van beroep, tenzij het programma een rechtstreekse titel geeft voor een activiteit waarvoor geen afzonderlijke toestemming meer nodig is.
Daarvan is volgens de rechtbank geen sprake: noch de opwekdoelstelling, noch de bestuurlijke uitgangspunten of beoordelingscriteria maken de bouw van windturbines rechtstreeks mogelijk. Daarvoor blijft een vervolgbesluit vereist. Of het programma een besluit is in de zin van artikel 1:3 Awb kan in het midden blijven; de negatieve lijst staat hoe dan ook aan beroep in de weg. Relevant is dat de vraag of het programma een bindend of indicatief kader bevat, in een latere procedure tegen een toestemmingsbesluit aan de orde kan komen, evenals de vraag of dat kader buiten toepassing moet blijven. De uitspraak bevestigt dat tegen een omgevingsprogramma in de zin van artikel 3.4 Omgevingswet in beginsel geen rechtsbescherming bij de bestuursrechter openstaat.
