Ruim een jaar na de 18 december 2024-uitspraken heeft de Afdeling duidelijkheid gegeven over de vraag of het “nieuwe regime” van intern salderen óók geldt voor plannen. De Afdeling legt e.a. goed uit in de uitspraak, die gaat over de gebiedsontwikkeling Pasgeld. Dit bestemmingsplan voorziet in maximaal 1000 woningen, een integraal kindcentrum bestaande uit een school, een kinderopvang en een gymzaal, een sporthal, enkele bedrijven en groen en water in het zuiden van Rijswijk.
Heel kort gezegd komt de Afdeling tot het oordeel dat haar rechtspraak over intern salderen in de voortoets ook wordt gewijzigd bij bestemmingsplannen. De Afdeling wijst in dit verband ook op het Eco-Advocacy arrest. Uit dit arrest volgt, heel kort gezegd, dat alleen inherente standaardonderdelen mogen worden betrokken bij een voortoets.
In de voortoets van een plan mag dus, anders dan voorheen, geen vergelijking worden gemaakt van de gevolgen van de feitelijk aanwezige en planologisch legale situatie en de gevolgen van de beoogde ruimtelijke ontwikkeling. Als uit de voortoets volgt dat significante gevolgen niet op voorhand op grond van objectieve gegevens zijn uitgesloten, dan moet een passende beoordeling worden opgesteld. Die passende beoordeling zal vaker dan voorheen nodig zijn.
Een bestemmingsplan is alleen een plan als bedoeld in artikel 2.7, eerste lid, van de Wnb wanneer dit voorziet in een ruimtelijke ontwikkeling. Een bestemmingsplan maakt een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk als het meer of ander gebruik toestaat dan de feitelijk aanwezige, planologisch legale situatie voorafgaand aan de vaststelling van het plan. De ruimtelijke ontwikkelingen kunnen mogelijk worden gemaakt in rechtstreekse bouw- en gebruiksmogelijkheden, wijzigingsbevoegdheden, uitwerkingsplichten en afwijkingsmogelijkheden. Ook gebruik waarvoor in een bestemmingsplan een vergunningstelstel voor de uitvoering van werken (aanlegvergunning) is opgenomen, kan een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maken. De Afdeling geeft in ro.13 e.v. een aantal voorbeelden van een ruimtelijke ontwikkeling.
Bij de invulling van het plan dient te worden uitgegaan van de representatieve maximale planologische mogelijkheden. De bepaling van de gevolgen van de ruimtelijke ontwikkeling dient te zijn gebaseerd op reële en aannemelijke uitgangspunten (zie bijvoorbeeld de uitspraak van de Afdeling van 27 november 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4859).
De uitspraak heeft tot gevolg dat intern salderen alleen kan als voldaan is aan het additionaliteitsvereiste. Groot verschil met projecten is dat voor de invulling van deze motiveringsverplichting voor de raad een vergewisplicht geldt. Dit betekent dat de raad aan zijn motiveringsverplichting kan voldoen door zich ervan te vergewissen dat in openbaar raadpleegbare gegevens geen aanwijzingen staan dat het bevoegd gezag dat verantwoordelijk is voor het treffen van instandhoudings- en passende maatregelen de wijziging of beëindiging van de referentiesituatie nodig acht als instandhoudings- of passende maatregel. Deze vergewisplicht geldt voor de inzet van alle mitigerende maatregelen (zoals intern- en extern salderen) die worden ingezet in een bestemmingsplan.
De rechtspraakwijziging is direct van toepassing in lopende procedures over bestemmingsplannen.
Ten slotte komt de Afdeling inhoudelijk tot het (uitgebreide) oordeel dat voor Pasgeld aan de nieuwe lijn over intern salderen is voldaan. De raad heeft hangende de beroepsprocedure geanticipeerd op deze rechtspraak en toegelicht dat het stikstofonderzoek aangemerkt moet worden als passende beoordeling. Ook heeft de raad een nadere motivering gegeven in verband met het additionaliteitsvereiste op basis van de nieuwe vergewisplicht. In deze zaak komt de Afdeling overigens niet toe aan de vraag op welke wijze een ruimtelijke ontwikkeling bestaande uit uitwerkings-, wijzigings-, en afwijkingsmogelijkheden moet worden beoordeeld (AbRvS 14 januari 2026, ECLI:NL:RVS:2026:193).
