Moet de gemeente de welstandscommissie altijd om advies vragen bij een vergunningsaanvraag? De Rechtbank Den Haag bevestigde op 23 april 2026 dat dit niet zo is (ECLI:NL:RBDHA:2026:10144).
Een bewoner in Alphen aan den Rijn wilde een dakkapel en uitbouw aan de voorzijde legaliseren. De uitbouw bleek echter 70 cm dieper dan het omgevingsplan toestond en stond ook nog eens te dicht op de perceelgrens. De gemeente weigerde de vergunning, puur op basis van een extern stedenbouwkundig advies. Eiser voert aan dat het college het welstandstoetsingskader geeft gepasseerd door de besluitvorming enkel te baseren op een extern stedenbouwkundig advies van Buro SRO. De welstandsadvisering is door de gemeenteraad opgedragen aan de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit Alphen aan den Rijn (de welstandscommissie). De stedenbouwkundig adviseur van Buro SRO maakt hier geen deel van uit.
De rechtbank stelt vast dat het college bij het gebruik van zijn beleidsruimte in principe mag varen op de koers van een deugdelijk deskundigenadvies, tenzij een tegenpartij met concrete aanknopingspunten of een alternatief expertisestuk de geloofwaardigheid daarvan effectief ondergraaft. In deze specifieke zaak hield de weigering van de omgevingsvergunning stand omdat het advies van Buro SRO afdoende motiveerde dat het bouwplan strijdig was met een evenwichtige toedeling van functies, terwijl de eiser verzuimde om dit met een deskundig tegenadvies te weerleggen. Ingevolge artikel 3, tweede lid, onder a, sub 5, van de Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit Alphen aan den Rijn adviseert de welstandscommissie op verzoek van het college over een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een andere activiteit (niet zijnde een binnenplanse omgevingsplanactviteit) in geval het college een advies nodig acht met het oog op het bereiken en in stand houden van een goede omgevingskwaliteit. In casu ging om de vraag of medewerking zou worden verleend aan de benodigde buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) en of er sprake was vab een evenwichtige toedeling van functies. Dit betekent dat er geen verplichting bestaat voor het college om advies in te winnen bij de welstandscommissie . Als de stedenbouwkundige bezwaren de weigering al kunnen dragen, hoeft de gemeente niet eens toe te komen aan de welstandstoets (de esthetiek).
De eiser wees nog naar andere uitbouwen in de straat, maar ook daar was de rechter onverbiddelijk: dat die er staan zonder vergunning, betekent niet dat jij er ook één krijgt. "Gelijkheid in illegaliteit" is een juridische doodlopende weg.
