In deze e-cursus Introductie Grondeigendom leer je alles over grondeigendom en grondbeleid onder de Omgevingswet.
Nieuwe toevoeging aan de onteigeningsrechtspraak onder de Omgevingswet: een zelfstandige evenredigheidstoets, naast de ambtshalve basistoets (belang, noodzaak en urgentie). De raad stelde dat de evenredigheidstoets volledig is verdisconteerd in de ambtshalve basistoets. De Rechtbank Limburg verwerpt dat: art. 3:4 lid 2 Awb is op de onteigeningsbeschikking van toepassing als op ieder ander besluit met beleidsruimte. Er is overlap, maar ook ruimte voor een zelfstandige toets.
De rechtbank sluit aan bij het Harderwijk-kader (ABRvS 2 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:285): geschiktheid, noodzakelijkheid en evenwichtigheid spelen een rol, en de toetsingsintensiteit hangt af van de aard van de betrokken belangen en de mate waarin het besluit fundamentele rechten raakt. Omdat onteigening het meest omvattende recht op een zaak ontneemt – hier een bewoonde woning – toetst de rechtbank intensief.
Het resultaat? De persoonlijke omstandigheden van de eigenaar (94 jaar, familiewoning van drie generaties) worden serieus meegewogen, maar de rechtbank objectiveert: veel ouderen moeten om uiteenlopende redenen hun woning verlaten, en een emotionele band met onroerend goed komt bij onteigening vaker voor. Volgens de rechtbank was dit niet uitzonderlijk genoeg om bekrachtiging te weigeren, mede gezien het algemeen belang dat bij de herontwikkeling betrokken is.
De deur naar een zelfstandige evenredigheidstoets bij onteigening staat open. Bij écht uitzonderlijke omstandigheden zou het oordeel anders kunnen uitvallen.
