De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft de Tweede Kamer geïnformeerd over twee actuele onderzoeken die voor gemeenten relevant zijn binnen het omgevingsrecht en de volkshuisvesting: de derde herhaalmeting van het aantal woonwagenstandplaatsen in Nederland en een haalbaarheidsonderzoek naar woningdelen. Beide rapporten laten zien dat er beweging is, maar ook dat structurele knelpunten de voortgang blijven remmen.
Uit de herhaalmeting blijkt dat het aantal woonwagenstandplaatsen tussen 2022 en 2025 met 99 is toegenomen. In 2025 telt Nederland daarmee 8.875 standplaatsen, exclusief bijzondere situaties zoals standplaatsen met een stenen woning. Hoewel sprake is van een lichte groei, blijft deze achter bij eerdere verwachtingen en bij de grote vraag vanuit woonwagenbewoners. Gemeenten geven aan dat de realisatie van standplaatsen vaak vertraagt door een combinatie van juridische procedures, milieueisen, netcongestie, beperkte beschikbare locaties en financiële haalbaarheid. Specifiek voor deze woonvorm speelt mee dat de ontwikkeling en het beheer specialistische kennis vragen en dat woningcorporaties zich nog regelmatig terughoudend opstellen.
Tegelijkertijd hebben veel gemeenten ambities om het aantal standplaatsen uit te breiden. Ongeveer veertig procent van de deelnemende gemeenten heeft plannen, samen goed voor ruim 1.400 extra standplaatsen. De praktijk leert echter dat plannen niet vanzelf tot realisatie leiden. Juist daarom verwacht het Rijk veel van het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting. Dit wetsvoorstel verplicht gemeenten om in regionaal verband afspraken te maken over de huisvesting van aandachtsgroepen, waaronder woonwagenbewoners, en om deze opgave vast te leggen in hun volkshuisvestingsprogramma. Provincies en het Rijk krijgen daarbij een toezichthoudende rol, wat de positie van woonwagenstandplaatsen in gemeentelijke afwegingen moet versterken.
Naast woonwagenbeleid is ook gekeken naar woningdelen als manier om de bestaande woningvoorraad beter te benutten. In de eindrapportage van de haalbaarheidsstudie staat woningdelen centraal in vormen zoals kamergewijze verhuur, hospitaverhuur en friendscontracten. Het onderzoek laat zien dat het draagvlak onder woningcorporaties groot is: een aanzienlijk deel is al actief met woningdelen of wil dit de komende jaren opschalen. In potentie kunnen hiermee in tien jaar tijd tienduizenden extra woonplekken ontstaan, met name voor jongeren, starters en spoedzoekers.
De praktijk blijkt echter weerbarstig. Corporaties ervaren belemmeringen in wet- en regelgeving, bijvoorbeeld rond vergunningen, huisvestingsverordeningen en brandveiligheidseisen. Ook de samenwerking met gemeenten vraagt vaak maatwerk. Een belangrijk knelpunt is daarnaast het ontbreken van goed werkende systemen voor registratie, matching en toewijzing van gedeelde woningen. Veel corporaties werken nu met tijdelijke oplossingen buiten hun reguliere systemen, wat arbeidsintensief en foutgevoelig is.
Het onderzoek biedt handvatten om deze drempels te verlagen. De kern van de aanbevelingen is om woningdelen onder te brengen binnen bestaande regionale woonruimteverdeelsystemen en deze uit te breiden met een specifieke module voor woningdelen. Leveranciers en corporaties hebben hiervoor inmiddels stappenplannen opgesteld, waarmee woningdelen beter kan worden ingebed in de dagelijkse uitvoering. Daarmee verschuift woningdelen van een incidentele pilot naar een meer reguliere woonvorm.
Voor gemeenten zijn beide rapporten relevant. Ze onderstrepen het belang van een actief en consistent beleid voor aandachtsgroepen, waarin ruimtelijke keuzes, regelgeving en uitvoering op elkaar aansluiten. Zowel bij woonwagenstandplaatsen als bij woningdelen geldt dat juridische kaders ruimte bieden, maar dat beleidsmatige verankering en samenwerking doorslaggevend zijn om plannen daadwerkelijk te realiseren.
