Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft de Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de periodieke rapportage over artikel 22 van de rijksbegroting, dat ziet op omgevingsveiligheid en milieurisico’s. In deze rapportage wordt teruggekeken op het beleid in de periode 2018–2024 en wordt beoordeeld in hoeverre de ingezette instrumenten doeltreffend en doelmatig zijn geweest. Tegelijkertijd benadrukt de minister dat aanvullende stappen nodig zijn om het inzicht in het daadwerkelijke veiligheidsniveau en de werking van het beleid te verbeteren.
Artikel 22 richt zich op onder meer externe veiligheid, transport van gevaarlijke stoffen, chemische stoffen, biotechnologie, nucleaire veiligheid en het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het milieudomein. Het centrale doel is het realiseren van een veilige, schone en gezonde leefomgeving die ook als zodanig door inwoners wordt ervaren. De periodieke rapportage laat zien dat het ministerie op veel onderdelen actief is en dat er sprake is van een breed palet aan beleidsinstrumenten, variërend van wet- en regelgeving en toezicht tot subsidies, samenwerkingsprogramma’s en kennisontwikkeling.
Uit de evaluatie volgt echter dat de samenhang tussen beleidsdoelen, begrotingsstructuur en ingezette middelen niet altijd goed inzichtelijk is. De indeling van de begroting sluit volgens de onderzoekers onvoldoende aan op de wijze waarop de beleidsdirectie inhoudelijk is georganiseerd. Daardoor is het lastig om per onderdeel van het beleid helder te maken welke middelen bijdragen aan welk doel en om hierop gerichte conclusies te trekken over doeltreffendheid en doelmatigheid.
Daarnaast constateert de rapportage dat veel beschikbare informatie vooral zicht geeft op activiteiten en output, zoals inspecties, vergunningen en programma’s, maar minder op de feitelijke veiligheidssituatie en de gevolgen voor mens en milieu. Indicatoren die iets zeggen over het bereiken van de hoofddoelen, zoals het daadwerkelijk voorkomen van incidenten of de veiligheidsbeleving van inwoners, zijn beperkt beschikbaar en versnipperd. Dat maakt het lastig om goed te onderbouwen in hoeverre het beleid effectief is geweest en waar bijsturing nodig is.
De evaluatie laat wel zien dat op veel afzonderlijke onderdelen sprake is van beleidsinzet die in algemene zin als doeltreffend kan worden beschouwd. Met name de inzet op regelgeving, het functioneren van het VTH-stelsel en de samenwerking met uitvoeringsorganisaties en andere overheden wordt als noodzakelijk en relevant gezien. Tegelijkertijd wijzen de onderzoekers op blijvende knelpunten in de governance en de samenwerking binnen het stelsel, waarbij eerdere verbeterprogramma’s niet altijd het beoogde structurele effect hebben gehad.
In de kamerbrief benadrukt de minister dat de conclusies uit de rapportage worden benut om het beleid verder te verbeteren. Daarbij wordt onder meer ingezet op een betere aansluiting tussen doelen en begroting, het scherper formuleren van beleidsdoelen en het ontwikkelen van betere indicatoren om het bereiken van die doelen te meten. Ook is er aandacht voor meer transparantie over de inzet en prestaties van uitvoerende organisaties en voor het versterken van de publieke verantwoording.
Voor het omgevingsrecht is deze rapportage relevant omdat zij raakt aan de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van regelgeving onder de Omgevingswet en aan de rolverdeling tussen Rijk, provincies, gemeenten en omgevingsdiensten. De bevindingen onderstrepen dat juridische normen en bestuursrechtelijke instrumenten alleen effectief zijn als zij worden ondersteund door een goed functionerend toezicht- en handhavingsstelsel en door inzicht in de effecten in de praktijk. De komende periode zal moeten blijken hoe de aanbevelingen uit de rapportage worden vertaald in concrete beleidsaanpassingen en in de verdere ontwikkeling van het stelsel voor omgevingsveiligheid en milieurisico’s.
