De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft op 13 maart 2026 Kamervragen beantwoord over het verplicht verwijderen van schilderijen uit de gangen van zorgcentrum Immanuël in ’s‑Gravendeel. De zorgorganisatie had dit gedaan wegens brandveiligheid en onder dreiging van een bestuurlijke boete van €25.000. De minister bevestigt kennis te hebben genomen van het onderliggende nieuwsbericht dat dit aan het licht bracht.
De juridische grondslag voor de maatregel ligt in de wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), gepubliceerd op 23 november 2023 en in werking getreden per 1 juli 2024. Deze wijziging voorziet in een concrete normering van toegestane objecten in gemeenschappelijke verkeersruimten die onderdeel zijn van vluchtroutes.
Volgens de beantwoording van de minister is met de wijziging van het Bbl beoogd om het bestaande, al geldende verbod op brandgevaarlijke en vluchtbelemmerende objecten in vluchtroutes explicieter vast te leggen. Voorheen was dit “algemeen geformuleerde regelgeving”, maar nu is concreet bepaald wat in vluchtwegen niet aanwezig mag zijn.
Belangrijkste juridische elementen
Toepassingsgebied: gemeenschappelijke verkeersruimten (met name gangen) die dienen als vluchtroute bij brand.
Verbodskarakter: objecten die brandgevaar opleveren of het vluchten kunnen belemmeren zijn niet toegestaan. Dit omvat ook ogenschijnlijk onschuldige objecten zoals schilderijen, indien deze materiaaltechnisch of positioneel risico’s vormen.
Ruimte buiten de vluchtroute: in bewonerskamers en bijeenkomstruimten is inrichting — waaronder schilderijen — nog steeds toegestaan, aangezien deze geen deel uitmaken van de primaire vluchtweg.
De wijziging is tot stand gekomen na overleg met gemeenten, Brandweer NL en organisaties van gebouweigenaren, waarbij bleek dat handhavend optreden voorheen moeilijk was vanwege onduidelijke terminologie. De normering werd aangescherpt om handhaving juridisch en praktisch te vergemakkelijken.
De aanleiding voor de Bbl‑wijziging ligt mede in de aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) na de Arnhemse flatbrand (2020). De OvV vroeg de wetgever om het toezicht op brandveiligheid in woongebouwen te verbeteren en te onderzoeken of aanpassing van regelgeving noodzakelijk was.
Daaruit volgde dat bestaande bepalingen over het “vrijhouden van vluchtwegen” onvoldoende duidelijk waren voor zowel toezichthouders als gebouweigenaren.
Hoewel het rechtens al vóór 1 juli 2024 mogelijk was om op te treden tegen brandgevaarlijke objecten in vluchtwegen, geeft de minister aan dat door de verduidelijkte regelgeving de juridische toets eenvoudiger is geworden en gemeenten hierdoor doelmatiger kunnen handhaven.
Dat verklaart waarom in het zorgcentrum Immanuël op basis van de gewijzigd geoperationaliseerde norm een forse boete kon worden aangekondigd.
De minister erkent dat toepassing van de nieuwe regels in de praktijk tot vragen leidt bij zorginstellingen. Om die reden is het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) opgedragen een handreiking op te stellen omtrent:
interpretatie van de relevante Bbl‑artikelen;
technische beoordelingscriteria voor brandveilig gebruik van vluchtroutes;
mogelijkheden voor gelijkwaardige oplossingen binnen het stelsel van artikel 1.3 Bbl (gelijkwaardigheid).
De handreiking moet duidelijk maken welke speelruimte er bestaat voor alternatieve maatregelen, zodat proportionaliteit en maatwerk kunnen worden afgewogen zonder afbreuk te doen aan het beschermingsniveau.
Het verwijderen van de schilderijen uit de gangen van zorgcentrum Immanuël is juridisch een rechtstreeks gevolg van de explicieter geformuleerde brandveiligheidseisen uit het Bbl. De nieuwe normering maakt het mogelijk — en volgens de minister zelfs noodzakelijk — om vluchtwegen strikt vrij te houden van brandgevaarlijke of belemmerende objecten.
Tegelijkertijd wordt gewerkt aan nadere interpretatieve ondersteuning, zodat gebouweigenaren binnen het juridische kader meer duidelijkheid krijgen over de ruimte die zij hebben.
