Schoon en gezond water is van groot belang voor mens en natuur. We gebruiken water voor drinkwater, landbouw, industrie en recreatie, en het vormt het leefgebied van planten en dieren. Om de kwaliteit van ons water te beschermen en te verbeteren, is in Europa de Kaderrichtlijn Water (KRW) opgesteld.
De KRW is een Europese richtlijn die op 22 december 2000 in werking trad. Het doel is om het oppervlaktewater en grondwater in Europa chemisch schoon en ecologisch gezond te maken en te houden. Daarnaast geldt een verbod op achteruitgang van de waterkwaliteit. Alle EU-lidstaten hebben afgesproken dat uiterlijk in 2027 een goede toestand van de waterlichamen moet zijn bereikt.
In Nederland is de KRW vastgelegd in de Omgevingswet en het Besluit kwaliteit leefomgeving.
De minister van Infrastructuur en Waterstaat is systeemverantwoordelijk voor de uitvoering van de KRW. De uitvoering gebeurt in samenwerking met provincies, waterschappen, gemeenten en Rijkswaterstaat. Om extra voortgang richting 2027 te stimuleren, is in 2023 het KRW-impulsprogramma gestart.
Nederland telt ongeveer 750 oppervlaktewaterlichamen, waaronder rivieren, meren en sloten. Deze moeten voldoen aan chemische en ecologische normen. De chemische normen zijn Europees vastgesteld, de ecologische doelen worden per waterlichaam bepaald binnen Europese kaders.
Daarnaast zijn er ongeveer 23 grondwaterlichamen, waarvoor eisen gelden aan zowel de chemische kwaliteit en beschikbare waterhoeveelheid.
In totaal gaat het om ongeveer 100.000 KRW-doelen. De beoordeling volgt het principe ‘one out, all out’: als één norm niet wordt gehaald, krijgt het hele waterlichaam een onvoldoende.
In 2024 is in Nederland ongeveer 75% van de KRW-doelen bereikt, maar geen enkel waterlichaam voldoet volledig aan alle normen. Dat beeld werd recentelijk bevestigd door een analyse van Nieuwsuur (NOS) op basis van KRW-meetgegevens. Ook laat de analyse zien dat de Nederlandse waterkwaliteit al langere tijd achterblijft vergeleken met veel andere Europese landen, en dat de situatie op onderdelen verslechtert.
Volgens onderzoeker Piet Groenendijk (Wageningen Research) speelt de Nederlandse situatie hierbij een rol: “Nederland is dichtbevolkt, water wordt intensief gebruikt en waterlichamen zijn sterk met elkaar verbonden.”
Daarnaast wijst aquatisch ecoloog Piet Verdonschot op de invloed van de landbouw. Door langdurige uitzonderingen mochten Nederlandse boeren meer mest uitrijden dan ecologisch wenselijk is. Nutriënten zoals stikstof en fosfor spoelen het water in en verstoren daar het ecologisch evenwicht.
De KRW stelt duidelijke doelen, maar de uitvoering vraagt om goede samenwerking tussen verschillende bestuurslagen. Daarbij wordt vaak ingezet op een combinatie van maatregelen, waaronder bronaanpak, verbeterde waterzuivering en aanpassingen van watersystemen.
Met de deadline van 2027 wordt het verbeteren van de waterkwaliteit een uitdagende opgave. Als de doelen niet worden gehaald, bestaat de kans dat juridische procedures volgen, bijvoorbeeld bij projecten die invloed hebben op de waterkwaliteit. Verdere samenwerking, gerichte maatregelen en tijdige investeringen blijven daarom belangrijk om stap-voor-stap toe te werken naar schoon en gezond water, nu en in de toekomst.
