Regelmatig wordt de volgende casus aan mij voorgelegd: “Ik heb een perceel met een woonbestemming. Daarop staat een groot woonhuis met een bijgebouw. Eigenlijk zou ik het perceel/gebouw willen splitsen in twee percelen met twee woningen, zodat zich twee huishoudens op mijn perceel kunnen vestigen. Naast mijn perceel is een agrarisch perceel. Er is nu geen sprake van een “spuitzone[1]”. Is het splitsen van het grote perceel met één woonbestemming in tweeën mogelijk?”
Het bestemmingsplan / omgevingsplan[2] gaat ervan uit dat op het (bouw)perceel rechtens één woning aanwezig is. In de bestaande situatie mag op het belendende perceel tot aan de erfgrens agrarische teelt plaatsvinden waar bestrijdingsmiddelen bij toegepast mogen worden.[3] In deze blog zet ik op een rij waar je juridisch rekening mee moet houden als je naast een agrarisch perceel een woning wilt splitsen of toevoegen.
Wat verandert er als je het perceel feitelijk splitst in twee woonpercelen? De bestemming van het perceel, oftewel de functie van de locatie is en blijft wonen. Die verandert niet. De grens van de functie wonen t.o.v. andere functies blijft ook hetzelfde. De bouw- en gebruiksmogelijkheid van de locatie (één of twee woningen) veranderen wel.
Omdat dit alleen kan door middel van een besluit op grond van de Omgevingswet, kwalificeert dit als een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling. Het toevoegen van een tweede woning (door splitsing van het perceel) wordt in de rechtspraak beschouwd als het mogelijk maken van een nieuwe gevoelige functie.
Soms wordt bij nieuwe woningbouwplannen verwezen naar een ouder bestemmingsplan waarin al woningbouw was toegestaan. De gedachte is dan: “We hoeven het niet opnieuw te onderbouwen, want toen mocht het ook al.” Maar zo werkt het niet.
De rechter[4] maakte in een uitspraak van november 2022 duidelijk dat een gemeente ook bij een nieuw plan opnieuw moet motiveren waarom het verantwoord is om woningen toe te staan vlak naast agrarische percelen waar wordt gespoten met gewasbeschermingsmiddelen. Dat die woningen in een ouder plan ook al waren opgenomen, ontslaat de gemeente niet van die plicht. Zeker als er bij het vorige plan geen onderzoek is gedaan naar de risico’s van drift of hinder, moet dat bij het nieuwe plan alsnog gebeuren.
Wat ook wel wordt gesteld: “Er staan nu ook al huizen naast het agrarische perceel, dus uitbreiding met nieuwe woningen kan best.” Maar zo simpel ligt het niet. In november 2023 is door de rechter geoordeeld dat een gemeente óók in zo’n situatie moet onderbouwen waarom het ruimtelijk verantwoord is om nog méér woningen toe te staan zo dicht bij agrarische gronden waar wordt gespoten. Het feit dat er al gevoelige functies in de buurt zijn, betekent niet dat extra woningen geen extra risico of belemmering vormen. En het betekent zeker niet dat je als gemeente de risico’s niet meer hoeft te onderzoeken of motiveren. Kort gezegd: een bestaande situatie zonder goed onderbouwde afweging maakt een nieuwe planologische keuze niet vanzelf logisch of aanvaardbaar.[5]
Recent (27 augustus 2025) is de rechter ook ingegaan op veelgehoord argument bij uitbreidingsplannen: “Er staat al een huis op dat perceel, dus een tweede woning erbij maakt geen verschil.” De rechter kijkt daar toch anders naar. Ook als er al één woning op een perceel is toegestaan, moet bij het toevoegen van een tweede woning opnieuw goed worden onderzocht of dat ruimtelijk verantwoord is. Elke nieuwe woning betekent immers extra verblijf, extra blootstelling aan bijvoorbeeld bestrijdingsmiddelen, en dus mogelijk nieuwe risico’s. De rechter oordeelt: een extra woning is een nieuwe gevoelige functie. En daarvoor moet je opnieuw een locatie-specifieke afweging maken — je kunt niet leunen op het feit dat er al één huis stond.
Wat opvalt, is dat de rechter in de loop der jaren niet altijd even voorspelbaar oordeelt over dit soort situaties. In sommige uitspraken legt de rechter het zwaartepunt bij de initiatiefnemer van de functiewijziging: wie een nieuwe woning mogelijk maakt op korte afstand van een agrarisch perceel, moet zelf aantonen dat een goed woon- en leefklimaat mogelijk is. Maar in andere zaken lijkt de rechter juist te erkennen dat de agrariër zélf al rekening moet houden met de bestaande woonomgeving, en dat een extra woning niet per se tot extra beperkingen leidt.
Een voorbeeld daarvan is een uitspraak van januari 2011[6] waarin de aanwezigheid van een kampeerboerderij en een woning in de nabijheid al voldoende reden was om aan te nemen dat een kersenboomgaard (met spuitactiviteiten) sowieso niet onbeperkt kon worden aangelegd. De nieuwe woning bracht volgens de rechter geen extra beperkingen met zich mee.
In sommige uitspraken benadrukt de rechter juist dat ook de agrariër verplicht is om rekening te houden met nabijgelegen woningen. Als een perceel al een woonfunctie heeft – ook al ligt er nog geen nieuwbouwhuis – dan mag een boer niet zomaar spuiten tot op de erfgrens. Klachten over drift en gezondheid liggen dan op de loer.
Zo oordeelde de rechter in een uitspraak van augustus 2023[7] dat een boer in de praktijk al beperkt werd in zijn spuitmogelijkheden, omdat er op 50 meter afstand al een burgerwoning lag met een tuin. Die woning was planologisch toegestaan, dus de boer kon niet stellen dat hij ongestoord zijn middelen mocht blijven gebruiken.
En in een uitspraak van november 2023 overweegt de rechter[8] dat een teler bij het gebruik van middelen in een kas al rekening moest houden met het woon- en leefklimaat op een direct aangrenzend perceel met woonbestemming. Omdat andere tuinpercelen nóg verder van de kas aflagen, was er volgens de rechter geen reden om aan te nemen dat daar géén aanvaardbaar woonklimaat zou kunnen bestaan.
Rekening houden met spuitzone
Het splitsen van de bestaand perceel in twee woonpercelen naast een agrarisch perceel waar bestrijdingsmiddelen gebruikt mogen worden, leidt ertoe dat er een nieuwe gevoelige functie bijkomt. In beginsel moet dan rekening worden gehouden met de (in de rechtspraak ontwikkelde) zone waar niet gespoten (of niet verbleven) mag worden van 50 meter.
Locatiespecifiek onderzoek
De rechter sluit niet uit dat een spuitzone kleiner kan zijn dan 50 meter.[9] In het kader van de ruimtelijke afweging en het locatiespecifiek onderzoek kan duidelijk worden of er sprake is van onaanvaardbare gezondheidsrisico’s bij een maximale planologische invulling op het agrarisch perceel en of er maatregelen denkbaar zijn die een kleinere afstand aanvaardbaar maken.
Participatieproces
De splitsing van een perceel met één woonbestemming in twee woonpercelen is een planologische wijziging die je niet zonder overleg met de eigenaren of gebruikers van belendende percelen doorvoert. In het kader van het omgevingsoverleg (participatie) kan samen met de boer gekeken worden of het mogelijk is de spuitactiviteiten te beperken en juridisch te begrenzen, ten behoeve van de extra woonfunctie.[10]
[1] Zie deze blog over de uitleg wat een spuitzone is (en wat het niet is) https://omgevingsweb.nl/nieuws/spuitzones-en-gebiedsontwikkeling/
[2] De bestemmingsplannen die op 1 januari 2024 rechtsgeldig waren vastgesteld of op die datum nog in procedure waren en nadien zijn vastgesteld, zijn op grond van het overgangsrecht bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet getransformeerd naar het tijdelijk deel van het omgevingsplan.
[3] Sommige teelten worden veel bespoten (zoals bollen) of opwaarts bespoten zoals fruitteelt in boomgaarden met meer driftrisico tot gevolg. Grasland wordt daarentegen niet of nauwelijks bespoten.
[4] Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
[5] Vergelijk bijvoorbeeld de uitspraak van de Afdeling van 4 oktober 2023, ECLI:NL:RVS:2023:3710.
[6] Deze uitspraak is in de bodemzaak in stand gebleven.
[7] Overweging 13.4
[8] Overweging 9.4
[9] Zie hierover een eerdere blog: https://omgevingsweb.nl/nieuws/spuitzones-op-welke-afstand/
[10] Zie hierover deze blog: https://omgevingsweb.nl/nieuws/bestem-een-spuitzone-zorgvuldig/
