Met 2024 ligt het eerste volledige jaar achter ons waarin de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) daadwerkelijk van kracht is voor nieuwbouw in gevolgklasse 1. De Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB) presenteert in haar jaarverslag een genuanceerd beeld: de invoering kwam langzaam op gang, maar de fundamenten van het nieuwe stelsel worden zichtbaar sterker.
Volgens het verslag begon de praktijk voorzichtig. Pas vanaf februari 2024 kwamen de eerste bouwmeldingen binnen en bleef het totale aantal bouwprojecten beperkt. Toch vertegenwoordigen die projecten een belangrijke mijlpaal: kwaliteitsborgers oefenden voor het eerst formeel hun rol uit, en in een dertigtal gevallen werd daadwerkelijk een verklaring van gerechtvaardigd vertrouwen afgegeven — hét nieuwe sluitstuk van de Wkb.
Dat de aantallen nog laag zijn komt mede doordat verbouw voorlopig is uitgezonderd van de Wkb, zo benadrukt de TloKB. De minister kondigde eind 2024 aan dat deze uitzondering “tot nader order” blijft bestaan, wat betekent dat het stelsel voorlopig alleen voor nieuwbouw geldt. Dat voorkomt dat bouwers en gemeenten al te lang met twee regimes tegelijk hoeven te werken, maar betekent ook dat het leereffect in de praktijk nog beperkt blijft.
Ondertussen investeert de TloKB op volle kracht in toezicht. De organisatie voerde in 2024 31 inspecties uit bij instrumentaanbieders, kwaliteitsborgers en op bouwplaatsen. Die inspecties laten een divers beeld zien. Veel instrumentaanbieders hebben hun systemen op orde, maar de TloKB signaleert ook structurele aandachtspunten — met name rond het borgen van onafhankelijkheid van kwaliteitsborgers en de toepassing van realitychecks, die moeten aantonen of een instrument in de praktijk leidt tot bouwwerken die voldoen aan het Bouwbesluit (nu Bbl). In één geval kondigde de TloKB zelfs een handhavingsbesluit aan omdat een verbeterplan uitbleef.
Op bouwplaatsen trof de TloKB een breed scala aan situaties. Hoewel de aantallen nog te beperkt zijn voor stevige conclusies, blijkt dat ongeveer een kwart van de beoordeelde bouwonderdelen niet voldeed aan de technische voorschriften van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Daarbij viel vooral op dat sommige afwijkingen niet waren opgenomen in het borgingsplan van de kwaliteitsborger — wat betekent dat die in de toekomst waarschijnlijk niet zouden zijn opgemerkt zonder directe inspectie. De grootste problemen deden zich voor bij veiligheid en gezondheid, waaronder legionellapreventie.
Tegelijkertijd ziet de TloKB een duidelijke behoefte in het veld aan verdere professionalisering. Uit de zogeheten regiotour, die in zeven regio’s werd georganiseerd voor gemeenten en kwaliteitsborgers, blijkt dat kennisniveaus nog sterk uiteenlopen en dat samenwerking tussen gemeenten en kwaliteitsborgers nog niet overal vanzelfsprekend is. De tour werd als waardevol ervaren; een vervolg in 2025 ligt voor de hand.
Opvallend is dat de TloKB in dit eerste jaarverslag ook beleidsaanbevelingen doet, gericht op de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. De organisatie pleit voor een hechtere koppeling tussen het Wkb‑stelsel en het stelsel van erkende kwaliteitsverklaringen (EKV). Met name voor industrieel en modulair bouwen kan die koppeling volgens de TloKB leiden tot minder dubbele controles, lagere kosten en meer vertrouwen in vooraf getoetste bouwcomponenten. Dit sluit aan bij de landelijke ambitie om sneller en meer te bouwen, zoals bevestigd tijdens de Woontop van december 2024.
Op ICT‑gebied kende het jaar turbulentie. De TloKB moest halverwege 2024 haar registers versneld onderbrengen bij een nieuwe beheerder na het faillissement van leverancier Typify. Door de migratie ontstonden langere tijd prestatieproblemen, waardoor de registers — die essentieel zijn voor het kunnen verifiëren van instrumenten, EKV’s en certificaten — niet altijd stabiel waren. Inmiddels zijn nieuwe registers in januari 2025 live gegaan, en verwacht de TloKB dat de betrouwbaarheid dit jaar structureel verbetert.
Hoewel de Wkb voor gevolgklasse 1 pas net in beweging komt, wijst de TloKB erop dat verdere uitbreiding — uiteindelijk ook met gevolgklasse 2 en 3 — niet te lang op zich kan laten wachten. Te lang werken met parallelle stelsels is voor bouwers, gemeenten en kwaliteitsborgers zowel inefficiënt als risicovol. De Wkb‑evaluatie voor gevolgklasse 1 staat gepland voor 2027.
Het jaarverslag toont een stelsel dat nog in de kinderschoenen staat, maar waarin de lijnen worden uitgezet voor een volwassen toetsings- en toezichtstructuur. De TloKB toont zich daarbij niet alleen toezichthouder, maar ook signaalgever en verbinder — cruciale rollen in een bouwsector die worstelt met versnelling, verduurzaming en schaarste aan capaciteit. Voor iedereen die werkt binnen de Wkb, van gemeenten tot kwaliteitsborgers en bouwers, vormt het verslag daarmee een belangrijke thermometer: het stelsel functioneert, maar heeft tijd, aandacht en samenwerking nodig om echt tot wasdom te komen.
