Fraude komt vaak onverwacht, maar binnen woningcorporaties is het geen uitzondering. De sector werkt met grote maatschappelijke budgetten, complexe samenwerkingsverbanden en hoge tijdsdruk. Tegelijkertijd staan woningcorporaties onder toenemend toezicht en publieke verantwoording. De afgelopen jaren is binnen de sector veel gebeurd. Toezichthouders signaleren een toename van meldingen over fraude en onregelmatigheden, met name bij woningtoewijzing, onderhouds- en bouwprojecten en in de samenwerking met externe partijen. Tegelijkertijd is zichtbaar dat woningcorporaties hier actief mee aan de slag zijn gegaan. Compliance-functies zijn ingericht en verstevigd, het externe toezicht is aangescherpt en integriteit is een vast onderdeel geworden van bestuurlijke en interne gesprekken. De focus ligt vaak op het voorkomen van fraude. In de praktijk blijkt echter dat fraude-incidenten meestal pas worden ontdekt naar aanleiding van controles of signalen van buitenaf. Op dat moment is bewijs lastig te verzamelen en is de schade vaak al ontstaan. Dat onderstreept het belang van een realistische benadering: fraude volledig voorkomen is niet mogelijk, maar beter voorbereid zijn wel.
Woningcorporaties werken steeds intensiever samen met externe partijen in bouw, onderhoud en installatie en beheren daarbij grotere geldstromen door nieuwbouw- en verduurzamingsprojecten. Tegelijkertijd staan zij onder maatschappelijke en politieke druk om snel resultaten te realiseren, terwijl het toezicht op hun handelen verder is toegenomen.
Dit beeld wordt bevestigd in de Staat van de corporatiesector 2026, die op 29 januari 2026 is gepubliceerd door de Autoriteit woningcorporaties (Aw). Daaruit blijkt dat de onderhoudsuitgaven van woningcorporaties de afgelopen zeven jaar met meer dan 60% zijn gestegen, aanzienlijk sneller dan de reguliere bouwkosteninflatie. Corporaties hebben deze stijging in hun meerjarenbegrotingen niet zien aankomen en verschillen sterk in hun verwachtingen over toekomstige onderhoudskosten. De Aw concludeert dat het inzicht in de oorzaken en de toekomstige ontwikkeling van deze kosten nog onvoldoende scherp is en kondigt aan in 2026 nadrukkelijker toezicht te houden op de kwaliteit van onderhoudsbegrotingen.
Deze factoren vragen veel van organisaties en van hun medewerkers. Niet alleen systemen en processen staan onder druk, ook relaties, samenwerking en besluitvorming. Dat vergroot de kans op fouten en integriteitsrisico’s, vaak als gevolg van gewenning, tijdsdruk en onduidelijkheid.
In de praktijk manifesteren fraude- en integriteitsrisico’s zich binnen woningcorporaties op verschillende manieren. Het gaat daarbij lang niet altijd om grootschalige of georganiseerde fraude. Vaak beginnen risico’s klein en ogenschijnlijk onschuldig, bijvoorbeeld bij langdurige samenwerkingen, onder hoge tijdsdruk of in situaties waarin grenzen niet scherp zijn vastgelegd. Wanneer dergelijke situaties niet tijdig worden herkend, kunnen zij geleidelijk uitgroeien tot serieuze integriteitsproblemen.
Zo komt fraude voor bij woningtoewijzing, bijvoorbeeld door het manipuleren van woonruimteverdeelsystemen, het aanpassen van inschrijfduur of doelgroepcriteria, het vervalsen van inkomensgegevens of het bevoordelen van familieleden of bekenden. Dit soort handelingen tast het vertrouwen in een eerlijk toewijzingsproces aan.
Daarnaast zijn er situaties van omkoping of ongeoorloofde bevoordeling. Denk aan medewerkers met een rol in het woningtoewijzingsproces die geld, diensten of andere voordelen accepteren in ruil voor voorrang. Ook het aannemen van persoonlijke gunsten van leveranciers of aannemers - zoals het (laten) uitvoeren van privéklusjes, het ontvangen van materialen of andere cadeaus - vormt een reëel integriteitsrisico. Dergelijke gunsten creëren afhankelijkheden en kunnen de professionele oordeelsvorming beïnvloeden, ook wanneer er geen sprake is van expliciete afspraken.
Verder blijft factuurfraude door (onder)aannemers een belangrijk aandachtspunt. Daarbij worden uren of materialen structureel ‘opgeplust’ bij onderhouds- of verduurzamingsprojecten. Toezichthouders zien daarnaast situaties waarin werkzaamheden onvoldoende of onzorgvuldig zijn uitgevoerd, terwijl deze wel volledig zijn gefactureerd. In sommige gevallen brengt dit niet alleen financiële schade met zich mee, maar ook aanzienlijke veiligheids- en gezondheidsrisico’s.
Tot slot kan sprake zijn van fraude door (oud-)medewerkers, waarbij langdurige samenwerkingen met vaste leveranciers leiden tot omkoping (door het betalen van steekpenningen) en factuurfraude, zoals eerder aan het licht kwam bij woningcorporatie Vestia.
Kenmerkend voor veel van deze situaties is dat zij pas achteraf worden ontdekt, vaak naar aanleiding van controles of externe signalen. Op dat moment is bewijs vaak lastig te verzamelen, is al aanzienlijke schade ontstaan en blijkt deze lastig te verhalen.
Goede voorbereiding op fraude en onregelmatigheden betekent dat een organisatie vooraf nadenkt over mogelijke integriteitsrisico’s, over rollen en verantwoordelijkheden, over de wijze waarop signalen worden herkend en opgevolgd en over hoe bewijs wordt veiliggesteld en vastgelegd. Niet reactief, maar anticiperend.
Een goede voorbereiding wordt ook wel aangeduid als ‘forensic readiness’. Een organisatie die goed is voorbereid op fraude:
herkent signalen van fraude of misstanden sneller;
kan efficiënter en effectiever intern onderzoek uitvoeren;
vermindert de kans op imagoschade en financiële verliezen;
is beter in staat om juridische vervolgstappen in gang te (laten) zetten en te onderbouwen.
Binnen woningcorporaties verschuift de aandacht steeds vaker van klassieke fraudepreventie naar een bredere benadering. Investeren in een goede voorbereiding loont. Niet alleen om risico’s te beperken, maar ook om de organisatie weerbaarder en wendbaarder te maken in een steeds complexere wereld.
Fraude is nooit volledig uit te sluiten. Wel kan een organisatie zich beter voorbereiden om schade te beperken en zorgvuldig te handelen wanneer dat nodig is. Juist in een sector met een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid is dat noodzakelijk.
Meer weten?
Wilt u meer weten over de Be Prepared scan en wat deze voor uw woningcorporatie kan betekenen? Neem dan vrijblijvend contact op met onze specialisten Edwin Mulders, Maggie van Waaijenburg en Maud van den Nieuwenhuijzen.
Auteurs:
