De VNG heeft het coalitieakkoord uitgebreid geanalyseerd en inzichtelijk gemaakt wat de plannen per beleidsterrein betekenen voor gemeenten. Positief is dat de coalitiepartijen de samenwerking met medeoverheden willen versterken. Toch valt op dat bepaalde ambities onvoldoende zijn onderbouwd.
Ledenbrief met duiding van coalitieakkoord (pdf, 401 kB)
Het coalitieakkoord zet sterker in op samenwerking met gemeenten en op aandacht voor uitvoerbaarheid. Uitvoerende partijen zouden eerder betrokken moeten worden bij nieuw beleid, zodat regels beter aansluiten op de praktijk. Dat biedt kansen voor beter werkbaar beleid in gemeenten. De komende periode wordt belangrijk om te zien of deze manier van werken ook echt wordt volgehouden bij nieuwe wetten en grote landelijke programma’s.
De woningbouwopgave krijgt hoge prioriteit, met een blijvende inzet op 100.000 woningen per jaar en aandacht voor betaalbaarheid. Voor gemeenten betekent dit een voortzetting van bestaande afspraken, maar ook extra druk op de uitvoering. Naast bouwen vraagt de groei van wijken om investeringen in voorzieningen, mobiliteit en sociale samenhang. De financiering van gebiedsgerichte aanpakken en de inzet op grondbeleid zijn belangrijke randvoorwaarden, die in het akkoord nog beperkt zijn uitgewerkt.
Het akkoord houdt vast aan de bestaande klimaatdoelen, maar verhoogt de middelen voor gemeenten niet. Dit raakt vooral de warmtetransitie, de aanpak van energiearmoede, verduurzaming van wijken en het uitvoeren van warmtenetten. Ook blijft onduidelijk hoe gemeenten moeten omgaan met netcongestie, omdat de nationale regie toeneemt maar lokale uitvoerbaarheid niet is uitgewerkt.
In het sociaal domein bevat het akkoord plannen voor vereenvoudiging van regelingen en hervormingen in zorg en sociale zekerheid. Voor gemeenten blijft de uitvoeringsdruk hoog. In de jeugdzorg worden wel hervormingen aangekondigd, maar zonder structurele oplossing voor de financiële tekorten. Ook binnen de Wmo is nog onduidelijk welke taken gemeenten precies krijgen en hoe deze worden bekostigd.
De Spreidingswet blijft van kracht en de opvang moet structureler worden ingericht. Gemeenten behouden een centrale rol bij opvang, leefbaarheid en openbare orde. Voor statushouders komt meer ruimte voor tijdelijke en alternatieve huisvesting. Ook wordt ingezet op snellere participatie. De opvang van Oekraïense ontheemden blijft een grote opgave voor gemeenten, terwijl onduidelijk is wat er na 2027 gebeurt.
De ambitie is om buurtcrisisteams en lokale noodlocaties te versterken, maar informatie over organisatie en financiering is blijft uit. Er is aandacht voor bedreigingen aan het adres van politici en publieke professionals, maar het is niet duidelijk of lokale bestuurders onderdeel worden van de voorgestelde versterking van het stelsel Bewaken en Beveiligen.
De coalitiepartijen willen inzetten op betere digitale dienstverlening en digitale weerbaarheid. Gemeenten spelen hierin een centrale rol, omdat veel dienstverlening lokaal plaatsvindt en lokale overheden kwetsbaar zijn voor cyberdreiging. De plannen vragen om investeringen in systemen, vaardigheden en samenwerking tussen overheden. Het akkoord bevat nauwelijks afspraken over structurele middelen.
