De overheid moet realistische verwachtingen wekken. Zij moet doen wat zij belooft en alleen beloven wat zij kan waarmaken. Anders raken burgers in de knel en loopt Nederland steeds verder vast. Dat schrijven de Nationale ombudsman, de vice-president van de Raad van State en de president van de Algemene Rekenkamer in een gezamenlijke notitie aan de formerende partijen. Op uitnodiging van de informateur hebben Reinier van Zutphen, Thom de Graaf en Pieter Duisenberg hun aanbevelingen vandaag aan de partijleiders van D66, VVD en CDA toegelicht.
Vaak is al vroeg duidelijk dat plannen van de overheid moeilijk uitvoerbaar zijn, bijvoorbeeld doordat er te weinig geld of personeel is of omdat plannen botsen met internationale verdragen. Toch worden ze doorgezet. Als het dan misgaat, belanden de problemen bij uitvoeringsorganisaties, gemeenten of de rechter. En uiteindelijk betalen burgers de prijs. Burgers moeten lang wachten op oplossingen, raken verstrikt in ingewikkelde regels en blijven onzeker over hun toekomst. Zoals bij het asielbeleid, de hersteloperatie toeslagen, stikstof en natuurherstel. Hierdoor neemt het vertrouwen in en de geloofwaardigheid van de overheid af, terwijl dat juist belangrijk is voor een goed werkende democratie en rechtsstaat.
De overheid moet duidelijke en haalbare doelen stellen en eerlijk zijn over wat wel en niet kan. Ook adviseren de Hoge Colleges van Staat dat de wet- en regelgeving eenvoudiger wordt. En de overheid vooraf laat zien welke keuzes nodig zijn, wat die kosten en wat de gevolgen zijn. Verder moet duidelijk zijn of maatregelen echt werken en geen nieuwe problemen veroorzaken. Uitvoeringsorganisaties en gemeenten moeten vanaf het begin meedenken, zodat problemen eerder worden voorkomen.
Nederland staat voor grote uitdagingen. Dat vraagt om een daadkrachtige overheid die goed samenwerkt, luistert en durft te leren. Daarbij hoort ook tegenspraak vanuit parlement en Hoge Colleges van Staat. Beleidsmakers, uitvoerders en overheden moeten elkaar beter betrekken en naar elkaar luisteren. Zo ontstaan plannen die werken in de praktijk en passen bij het dagelijks leven van burgers. Op 1 december jl. organiseerden de Hoge Colleges van Staat in dat kader het symposium ‘Naar een realistische overheid’. De inzichten van vertegenwoordigers vanuit de uitvoering, wetenschap, bestuur en maatschappelijk middenveld zijn meegenomen in de gezamenlijke notitie met daarin concrete aanbevelingen voor een realistische overheid.
