De spanning op het Nederlandse elektriciteitsnet bereikt een kritiek punt en vormt een directe bedreiging voor de woningbouwambities. Dat blijkt uit twee position papers die Netbeheer Nederland en het Interprovinciaal Overleg (IPO) op 2 april 2026 inbrengen tijdens een rondetafelgesprek over netcongestie en woningbouw.
Zowel de netbeheerders, provincies als gemeenten schetsen een urgent beeld: zonder stevige keuzes vanuit het Rijk dreigen vanaf komende zomer in meerdere regio’s aansluitstops, waardoor nieuwe woningen niet langer kunnen worden aangesloten. Gemeenten benadrukken daarbij dat netcongestie niet alleen nieuwe woningbouw raakt, maar ook de bestaande gebouwde omgeving en de noodzakelijke verduurzamingsopgaven.
De problemen zijn geen toekomstmuziek. In de Flevoland–Gelderland–Utrecht-regio (FGU-regio) waarschuwt TenneT dat zonder aanvullende maatregelen al deze zomer een aansluitstop noodzakelijk kan worden. Daarmee zouden niet alleen bedrijven, maar ook woningbouwprojecten en andere kleinverbruikers op wachtlijsten terechtkomen.
Volgens het IPO is inmiddels meer dan 30% van de woningbouw geraakt door netcongestie. De groeiende elektrificatie – van warmtepompen tot elektrische mobiliteit – zorgt op veel plekken voor een structureel tekort aan transportcapaciteit.
TenneT heeft recent gewaarschuwd dat in drie provincies – Utrecht, Flevoland en Gelderland – al vanaf deze zomer geen aansluitingen voor kleinverbruik meer kunnen worden gegarandeerd. Provincies verwachten dat andere regio’s vanzelf volgen.
Netbeheerders zijn bezig met een megaverzwaringsoperatie: bovengronds staat Nederland aan de vooravond van de aanleg van energie-infrastructuur ter grootte van meer dan 11.000 voetbalvelden, terwijl ondergronds een derde van alle straten open moet voor nieuwe kabels. Maar zelfs dat tempo kan de vraag niet bijbenen.
Een belangrijke oorzaak van de acute druk is het vernieuwde ACM‑prioriteringskader, dat sinds 1 januari 2026 geldt voor grootverbruik en vanaf 1 juli 2026 ook voor kleinverbruik. De gereserveerde aansluitcapaciteit voor woningbouw verdwijnt daarmee.
Ook gemeenten zien deze stap met grote zorg tegemoet. Veel plannen – zeker de “zachte” – kunnen niet vóór 1 januari 2027 voldoen aan de sterke bewijslast die het prioriteringskader vraagt. Hierdoor dreigen talloze projecten op achterstand te komen zodra de reserves worden vrijgegeven.
Gemeenten signaleren bovendien een ongelijk speelveld: tussen 1 juli en 1 oktober 2026 moeten zij projecten planologisch hard maken en aanvragen indienen, terwijl zij geen inzicht hebben in hoeveel capaciteit er in hun regio nog beschikbaar is.
Uit het VNG-position paper blijkt dat gemeenten dagelijks de impact van netcongestie ervaren. Naast vertragingen in woningbouw zien zij ook gevolgen voor:
lokale economische ontwikkeling (met name mkb),
verduurzaming van bestaand vastgoed,
mobiliteitsopgaven,
de warmtetransitie,
en de leefbaarheid in snelgroeiende “New Towns” met grote vervangingsopgaven.
Gemeenten missen cruciale informatie
Gemeenten krijgen momenteel onvoldoende inzicht in:
waar op het net knelpunten ontstaan,
hoeveel transportcapaciteit per station beschikbaar is voor kleinverbruik,
hoe de resterende capaciteit straks wordt verdeeld tussen functies.
Zonder dat inzicht kunnen zij hun woningbouwprogramma's nauwelijks nog sturen.
Tijdelijke én structurele oplossingen nodig
De VNG pleit ervoor dat het Rijk:
wettelijke obstakels wegneemt om lokaal slim netgebruik mogelijk te maken,
tijdelijke oplossingen juridisch en financieel faciliteert,
gemeenten ondersteunt bij de nieuwe werkwijze “Eerder aanvragen”,
zorgt dat er geen ongelijk speelveld ontstaat tussen gemeenten,
en dat de maatschappelijke impact van netcongestie vóór 1 oktober 2026 inzichtelijk wordt gemaakt.
Zowel Netbeheer Nederland, IPO als VNG roepen het Rijk op om het voortouw te nemen.
Netbeheerders vragen onder meer:
snellere vergunningsprocedures,
vergunningsvrije uitbreiding van bestaande elektriciteitsstations,
versnelling van de AMvB Wet Versterking volkshuisvesting,
stevige rijksregie bij locatiekeuzes voor energie-infrastructuur,
en tijdelijk gasgestookte opwek als overgangsoplossing.
Provincies leggen accenten op:
een nationale crisisaanpak onder de Omgevingswet,
versnelling van de netuitbreiding,
landelijke keuzes over de toekomstige energiemix,
verankering van netbewust bouwen in Bbl en Bkl,
meer structurele middelen voor uitvoeringscapaciteit.
Gemeenten vragen specifiek om:
directe juridische en financiële ruimte voor tijdelijke oplossingen,
inzicht in transportcapaciteit op lokaal niveau,
tijdige en uitvoerbare invoering van “Eerder aanvragen”,
geen ongelijk speelveld in de periode juli–oktober 2026,
en ondersteuning bij risico’s van de nieuwe gemeentelijke rol onder het prioriteringskader.
Alle partijen zien efficiënter gebruik van het net als noodzakelijk. Netbeheerders pleiten voor netbewuste nieuwbouw, met:
collectieve warmtesystemen,
slim laden en lokale opslag,
het voorkomen van piekbelasting.
Gemeenten onderschrijven dit, maar wijzen erop dat hiervoor duidelijke spelregels, passende contractvormen en financiële kaders nodig zijn.
De VNG noemt Almere, Zoetermeer, Amsterdam, Eindhoven, Nissewaard en ’s‑Hertogenbosch als voorbeelden waar woningbouwplannen door netcongestie al op losse schroeven staan.
De boodschap van netbeheerders, provincies én gemeenten is dezelfde: zonder directe rijksinterventie loopt Nederland vast in de combinatie van netcongestie en woningnood.
Het prioriteringskader ordent de schaarste, maar blijft een noodgreep. De structurele oplossing ligt in:
versneld bouwen aan het elektriciteitsnet,
slimme ruimtelijke keuzes en energieplanologie,
inzicht en regie vanuit het Rijk,
en realistische, uitvoerbare procedures voor woningbouwprojecten.
De komende maanden worden cruciaal. Als de aangekondigde aansluitstops ingaan en de nieuwe werkwijze zonder aanvullende maatregelen wordt doorgevoerd, dreigt een groot deel van de nationale woningbouwopgave tot stilstand te komen.
Position paper IPO t.b.v. rondetafelgesprek Netcongestie en woningbouw d.d. 2 april 2026
Position paper rondetafelgesprek netcongestie enwoningbouw 02-04-2026
