De Afdeling advisering van de Raad van State heeft stevige kanttekeningen geplaatst bij het Ontwerpbesluit procedurele versnellingen elektriciteitsprojecten. Dit ontwerpbesluit moet de besluitvorming over elektriciteitsprojecten van 21 kV of meer versnellen door – tot 1 januari 2032 – de beroepsprocedure terug te brengen tot één instantie: direct beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak, met een verplichte uitspraak binnen zes maanden. Hoewel de Raad van State de urgentie van netcongestie onderstreept, oordeelt zij dat het voorstel onvoldoende is onderbouwd en adviseert zij het ontwerpbesluit niet vast te stellen, tenzij het wordt aangepast.
De regering wil met het ontwerpbesluit sneller kunnen besluiten over uitbreiding van het elektriciteitsnet, dat essentieel is voor woningbouw en de energietransitie. Maar volgens de Afdeling advisering ontbreekt een dragende motivering om deze ingrijpende versnelling nu al toe te passen.
Het ontwerpbesluit maakt gebruik van de mogelijkheden uit het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting, dat procedurele versnelling toestaat voor categorieën projecten met zwaarwegende maatschappelijke belangen. De Afdeling vindt dat het ontwerpbesluit niet volledig voldoet aan de randvoorwaarden die dit wetsvoorstel stelt, waaronder:
een duidelijke analyse van het verwacht aantal projecten en procedures,
inzicht in de zeefwerking van de rechtbanken,
een realistische beoordeling van de te verwachten tijdwinst,
en een afweging van alternatieve manieren van versnelling, bijvoorbeeld in het besluitvormingstraject zelf.
De Afdeling advisering maakt zich zorgen over de gevolgen van het voorstel voor de Afdeling bestuursrechtspraak:
Er is geen inschatting van het te verwachten aantal zaken.
Elektriciteitsprojecten zijn vaak complex en kunnen de bestaande werkdruk verder verhogen.
Een verplichte uitspraaktermijn van zes maanden lijkt mogelijk niet haalbaar.
De rechtbanken zouden hun belangrijke filterende rol (zeefwerking) verliezen.
De voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak waarschuwde eerder dat terughoudendheid nodig is bij het aanwijzen van nieuwe categorieën voor versnelling, omdat dit de doorlooptijden van andere zaken onder druk zet.
Volgens de Raad van State is onzeker of de maatregel daadwerkelijk tot snellere procedures zal leiden. Onderzoeken tonen aan dat er tot nu toe weinig beroepszaken zijn geweest over elektriciteitsprojecten, waardoor niet goed te voorspellen is hoeveel procedures in de komende jaren kunnen ontstaan.
Daarnaast is het aantal toekomstige projecten moeilijk te schatten vanwege onvoorspelbare ontwikkelingen in het elektriciteitsnet en de energietransitie.
De Afdeling advisering adviseert het kabinet om het ontwerpbesluit te heroverwegen. Hoewel de noodzaak van snelle besluitvorming over elektriciteitsprojecten onmiskenbaar is, vindt zij dat het ontwerpbesluit op dit moment:
onvoldoende onderbouwt waarom versnelling via de rechterlijke procedure de beste oplossing is;
te weinig inzicht biedt in de effectiviteit en uitvoerbaarheid;
en de gevolgen voor rechtspraak en financiën onvoldoende adresseert.
Het besluit zou volgens de Raad van State pas genomen moeten worden nadat deze punten zijn aangevuld en beter zijn gemotiveerd.
