Energiehubs zijn een veelbelovende oplossing voor netcongestie en de energietransitie, maar het aansprakelijkheidsvraagstuk bij eventuele schade remt de praktijk af. In opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) brachten adviseurs van AT Osborne en Volantis de knelpunten én de oplossingen in beeld. ‘Dit rapport biedt handelingsperspectief voor initiatiefnemers, netbeheerders en beleidsmakers die nu willen doorpakken.’
De energietransitie vraagt om slimme, lokale oplossingen zoals energiehubs. Vanaf begin 2026 kan er naar verwachting een groepstransportovereenkomst (Groeps-TO) gesloten worden tussen energiehubs en de netbeheerder. Op dit moment bieden regionale netbeheerders een Groeps-TO aan als pilot. Maar wie is er aansprakelijk als het misgaat en er schade ontstaat, bijvoorbeeld door overbelasting?
Die vraag leidt tot terughoudendheid bij veel betrokken partijen. In opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) onderzocht het team hoe het aansprakelijkheidsvraagstuk georganiseerd en bespreekbaar gemaakt kan worden. Hun antwoord: een praktische routekaart die helderheid en comfort biedt aan netbeheerders én bedrijven.
“Een energiehub is dé oplossing om lokaal slimmer met energie om te gaan en het net te ontlasten”, vertelt Sem Veeger, adviseur gebiedsontwikkeling en energie. “Maar zolang onduidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is, zijn bedrijven terughoudend. Dat komt vooral door de juridische en financiële risico’s die kunnen ontstaan bij overschrijding van de netcapaciteit. Die koudwatervrees is begrijpelijk. Maar als niemand in beweging komt, komen we ook niet verder.”
‘We hebben vooral gekeken naar wat nu al kan helpen en wat kansrijk is voor de toekomst’
“Dit rapport maakt zichtbaar waar het echt om draait”, legt Nika Ligthart, adviseur duurzaamheid en recht, uit. “We hebben het vraagstuk rond aansprakelijkheid in het Groeps-TO opgedeeld in concrete onderdelen – zoals hoofdelijke aansprakelijkheid, de hoogte van schadeclaims en de vraag of het om directe of indirecte schade gaat.” Samen met betrokken partijen – van netbeheerders tot grootverbruikers – werkte zij met het team aan oplossingsrichtingen. Binnen het team bood ingenieursbureau Volantis ondersteuning op technisch vlak en bracht daarnaast de nodige praktijkervaring in door met veel energiehubs in het veld bezig te zijn.
Sem: “We hebben vooral gekeken naar wat nu al kan helpen en wat kansrijk is voor de toekomst. Het rapport onderscheidt daarom no-regret maatregelen – die direct toepasbaar zijn – en kansrijke maatregelen die verder kunnen worden ontwikkeld. Denk aan heldere afspraken over onderlinge aansprakelijkheid binnen de energiehub, over het maximum – of zogenoemde caps – op schadebedragen, betere technische maatregelen en verzekeringsmogelijkheden. Het gaat erom dat partijen in beweging durven komen.”
Het rapport is niet alleen een juridisch-technisch kader, maar biedt vooral een handelingsperspectief. Nika: “We zeggen niet: dit is de waarheid. We zeggen: dit zijn stappen waarmee je als groep of netbeheerder verder komt. Door te doen ontstaat duidelijkheid. En dat is precies wat deze transitie nodig heeft. Sem vult aan: “Niemand weet nog precies hoe groot de risico’s in de praktijk zijn. Daarom is de pilotfase zo belangrijk. Door ervaringen te delen en te reflecteren op wat werkt – technisch, juridisch én organisatorisch – komen we steeds dichter bij een werkbare standaard.”
‘De inzichten uit dit rapport hebben we gevalideerd met een brede groep stakeholders. Dat maakt het resultaat niet alleen robuust, maar ook bruikbaar in de praktijk’
Dit onderzoek is exemplarisch voor de manier waarop AT Osborne opdrachtgevers ondersteunt bij complexe opgaven op het snijvlak van techniek, recht, organisatie en samenleving. “We combineren juridische scherpte met een praktische insteek”, aldus Nika. “En we begrijpen de dynamiek tussen publieke en private partijen. Wat ons onderscheidt is dat we niet alleen knelpunten analyseren, maar ook draagvlak creëren voor oplossingen. Zo hebben we de inzichten uit dit rapport gevalideerd met een brede groep stakeholders. Dat maakt het resultaat niet alleen robuust, maar ook bruikbaar in de praktijk.”
Het rapport Aansprakelijkheid bij energiehubs is inmiddels gepubliceerd op de website van RVO. Het biedt een waardevol kompas voor iedereen die met energiehubs aan de slag wil – van gemeenten en provincies tot netbeheerders, bedrijven en dienstverleners. Sem: “Ons advies: zie aansprakelijkheid niet als showstopper, maar als iets wat je stap voor stap kunt organiseren. Met dit rapport hebben we daar samen een stevige basis voor gelegd.”
Door Nika Ligthart
