Op 9 maart 2026 vond in de Tweede Kamer de eerste termijn van het notaoverleg Ontwerp-Nota Ruimte plaats. Hierin spraken Kamerleden uitvoerig met de nieuwe minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), Elanor Boekholt-O’Sullivan, over de ruimtelijke inrichting van Nederland op de lange termijn.
Een centrale boodschap uit het debat was dat Nederland tegen de grenzen van de beschikbare ruimte aanloopt. Kamerleden benadrukten dat de ruimtelijke claims – voor woningen, duurzame energie, landbouw, natuur, defensie en infrastructuur – inmiddels groter zijn dan de beschikbare ruimte. Tegen deze achtergrond wordt breed onderkend dat water en bodem een fundament moeten vormen voor ruimtelijke keuzes. De tweede termijn van het debat vindt op 30 maart plaats.
Het principe ‘water en bodem sturend’ kwam veel naar voren in het debat, alleen verschilde de interpretatie. Zo vroegen Robert van Asten (D66) en Ani Zalinyan (GroenLinks-PvdA) of de Nota Ruimte nog wordt aangepast om water en bodem sturend te maken. Peter de Groot (VVD) en Pieter Grinwis (ChristenUnie) gaven aan ook te kunnen leven met het principe dat water en bodem sturend is, zolang dit niet onnodig beperkend werkt en ontwikkelingen niet belemmert. Zij pleitten voor een meer pragmatische aanpak. Zo wil De Groot dat het principe goed geborgd wordt om te kijken wat er wél kan. Volgens Hanneke Steen (CDA) zijn water en bodem cruciaal en zij verwacht dan ook toekomstgericht beleid.
De minister antwoordde in haar eerste termijn dat zij samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) verder uitwerkt hoe het principe ‘water en bodem sturend’ moet worden toegepast. “In het coalitieakkoord hebben we afgesproken dat ‘water en bodem sturend’ als richtinggevend principe wordt gehanteerd in de Nota Ruimte. Dat is dus niet allesbepalend. In de Ontwerp-Nota Ruimte is bij de gemaakte keuzes al op een stevige manier rekening gehouden met de opgaven in het water- en bodemsysteem.”
Een ander thema dat vaak ter sprake kwam, was het landelijk gebied. Zonder duidelijke keuzes in de Nota Ruimte blijft de noodzakelijke landbouw- en gebiedstransitie steken. Zo vroeg Femke Wiersma (BBB) naar het verhogen van het waterpeil in veenweidegebieden en wat de compensatie wordt voor agrariërs als zij daardoor minder grond kunnen bewerken. D66 benoemde deze peilopzet echter ook door D66 benoemd als maatregel tegen funderingsproblematiek, zowel landelijk als stedelijk. De minister gaf aan de Nationale Aanpak Funderingsproblematiek expliciet mee te nemen in de definitieve Nota Ruimte.
Vrijwel de hele Kamer was het erover eens dat er goed naar de balans tussen landbouw en natuur moet worden gekeken. Meervoudig ruimtegebruik is daarin ‘essentieel’, aldus Diederik van Dijk (SGP), maar nog niet concreet genoeg verwerkt (ChristenUnie). Volgens Ines Kostić (PvdD) is een gezonde leefomgeving de basis voor onze welvaart. Zij wil dan ook een forse vermindering van de landbouwgrond in Nederland.
De minister gaf aan met slimme oplossingen te willen komen voor het combineren van functies in verschillende gebieden. Zij wil dat in afstemming met de medeoverheden te doen. Zo komt er een afwegingskader voor het onttrekken van landbouwgrond waarbij medeoverheden eerst kijken hoe zij functies kunnen combineren of grond met een andere functie beschikbaar kunnen stellen. Daarnaast is het ook de opdracht die de, nieuw opgerichte, Taskforce Versnelling Woningbouw en de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof om zich hier over te buigen.
De Kamer sprak ook veel over wie de regie pakt. Duidelijkheid en landelijke regie zijn belangrijk. Dat vinden de waterschappen. De minister gaf aan verantwoordelijk te zijn voor de coördinatie van deze Nota Ruimte, en het besluit bij het kabinet ligt. Dat wordt voorbereid in een ministerieel overleg. “Al die departementen waar ik in mijn beantwoording naar verwezen heb, en nog een paar meer, zitten daar aan tafel. Alle bewindspersonen voor de fysieke leefomgeving zitten daar dus bij elkaar om te komen tot een advies aan de ministerraad, zodat het kabinet een besluit kan nemen”, aldus Boekholt-O’Sullivan.
Ten slotte ging het in de Kamer ook over de rol van de medeoverheden. Zo vroegen Steen en Zalinyan de minister hoe zij deze beter gaat betrekken om tot een goede uitvoeringsagenda te komen. Hierover zei de minister de komende periode om tafel te gaan met de medeoverheden bij het opstellen van de uitvoeringsstrategie.
