ETFAL en wijze van motivering

https://omgevingsweb.nl/nieuws/van-kruimel-naar-kramp-op-zoek-naar-een-werkbare-bopa/

En dat is echt niet nodig! ETFAL is voor mij - simpel gezegd - niets meer (en minder) dan het maken van een integrale belangenafweging. Daarbij moeten wij uiteraard enkele aspecten en belangen in acht nemen. Voor nu pik ik er één aspect uit, namelijk: bij een ETFAL toets je de strijdigheid met het Omgevingsplan én niet het gehele bouwplan, voor het geval dat bouwplan (geheel of gedeeltelijk) reeds planologisch aanvaardbaar (of voorzienbaar) is.

De rechtbank Gelderland d.d. 2 januari 2026, ECLI:NL:RBGEL:2025:11398 maakt dit expliciet duidelijk: De beoordeling van de (...) afwijking strekt echter niet zóver dat het college opnieuw de ruimtelijke aanvaardbaarheid van de woningen moet beoordelen. De woningen zijn in principe toegestaan op de percelen op grond van het onherroepelijke bestemmingsplan en dus ruimtelijk aanvaardbaar geacht op die locaties. Het college moet in het kader van deze vergunningen enkel beoordelen of de kleine verhoging van de goothoogte van de bijgebouwen in strijd is met het ETFAL criterium. Daarbij moet het college de belangen van omwonenden (zoals het belang bij privacy en de eventuele beperking van uitzicht) betrekken. Het college moet dus beoordelen of de verhogingen van de goothoogte de belangen van omwonenden niet onevenredig schaden.

Ook de rechtbank Zeeland-West-Brabant d.d. 23 januari 2025, ECLI:NL:RBZWB:2025:294 bevestigt dat de ETFAL-toets beperkt blijft tot de afwijking. Uit deze uitspraak volgt dat alleen de bouwhoogte die afwijkt van de maximale mogelijkheden die het omgevingsplan biedt, wordt meegenomen bij de ETFAL-toetsing. Op het perceel geldt een maximale goothoogte van 15 meter. Er is een aanvraag ingediend voor een appartementencomplex met een hoogte van 15,70 meter. Dit betekent dat de maximale bouwhoogte met 0,70 meter wordt overschreden. Het college dient te beoordelen in hoeverre deze overschrijding van de maximaal toegestane goothoogte in lijn is met ETFAL. Aan de voorzieningenrechter ligt dus niet de vraag voor of de bouw van het gehele appartementencomplex in overeenstemming is met ETFAL. Het complex past namelijk grotendeels binnen het omgevingsplan. Dat betekent dat die vraag al door de gemeenteraad bevestigend is beantwoord bij het vaststellen van het omgevingsplan.

In het kader van een belangenafweging bij een afwijking met het planologisch kader is net zoals onder de Wabo (en de kruimelregeling, bijlage II Bor) gold, ook bij een EFTAL mogelijk dat het college bij de afweging van de bij de besluitvorming betrokken belangen mag meewegen dat de negatieve gevolgen van een bouwplan ook aan de orde zijn bij een fictief initiatief dat in overeenstemming is met het bestemmingsplan (lees: omgevingsplan).

In een uitspraak (Rb Rotterdam d.d. 16 april 2025, ECLI:NL:RBROT:2025:4689) ging het over het afwijken van de bouwhoogte en de dakhelling, waarbij het college had besloten dat er werd voldaan aan een ETFAL. Van belang daarbij is het feit dat het college bij de besluitvorming heeft mogen betrekken dat binnen het omgevingsplan al een bouwwerk met een hoogte van 4 meter is toegelaten, zodat eiser dan ook al op een muur met die hoogte zou kunnen uitkijken. Deze uitspraak zet een vaste lijn in de (Wabo-)jurisprudentie voort onder de Omgevingswet. (zie bijvoorbeeld ABRvS d.d. 18 december 2024, ECLI:NL:RVS:2024:5243 / ABRvS d.d. 26 april 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1134)

Zo zie je maar, ETFAL is geen reden voor kramp. Het is een uitnodiging om scherp te kijken naar wat écht afwijkt van het omgevingsplan en alleen dát (af) te wegen.