Hoe zorg je dat klimaatadaptatie niet alleen effectief is, maar ook de mensen bereikt die steun het hardst nodig hebben? Het nieuwe Handboek Klimaatrechtvaardigheid (opent in nieuw venster) (verwijst naar een andere website) biedt daarvoor praktische handvatten. De gids helpt iedereen die werkt aan klimaatadaptatie om de gevolgen van maatregelen voor verschillende groepen mensen beter mee te nemen.
Klimaatverandering raakt niet iedereen in dezelfde mate. Kwetsbare groepen ondervinden vaak meer gevolgen van hitte, droogte of overstromingen, terwijl zij minder mogelijkheden hebben om zich aan te passen. Zo komen problemen met schimmel door extreme regenval veel vaker voor in wijken waar huurwoningen slecht onderhouden zijn. Of bereiken subsidies om te verduurzamen alleen de mensen die weten hoe ze een aanvraag moeten indienen. Het handboek laat zien hoe je deze verschillen systematisch meeneemt in beleid en projecten.
Het handboek is bedoeld voor iedereen die werkt aan klimaatadaptatie en wil voorkomen dat maatregelen bestaande ongelijkheid vergroten. Denk aan beleidsmakers, stedenbouwkundigen, planologen, onderzoekers, ontwerpers en medewerkers van gemeenten en waterschappen.
Het handboek maakt het begrip klimaatrechtvaardigheid concreet en toepasbaar. Het bevat onder meer:
Deze hulpmiddelen zijn toepasbaar bij verschillende vormen van klimaatadaptatie, zoals het vergroenen van wijken, het aanpassen van waterbeheer en het herinrichten van de openbare ruimte om beter om te gaan met wateroverlast en hittestress.
Het handboek bevat verschillende casussen die laten zien hoe klimaatrechtvaardigheid in de praktijk uitwerkt. Zo maken de overstromingen in Limburg in 2021 duidelijk dat kwetsbare groepen vaak zwaarder worden getroffen en minder makkelijk toegang hebben tot hulp en herstel. Praktische drempels, zoals ingewikkelde formulieren of beperkte digitale vaardigheden, speelden daarbij een belangrijke rol.
In Rotterdam wordt gewerkt met een klimaatrechtvaardigheidswiel. Dit hulpmiddel helpt om vooraf te bepalen welke groepen mogelijk buiten beeld blijven. Door sociale kenmerken te combineren met gegevens over hitte of wateroverlast, wordt duidelijk waar risico’s en kwetsbaarheid samenkomen. Dat helpt gemeenten om gerichter keuzes te maken, bijvoorbeeld bij de aanleg van groen of de manier waarop bewoners worden bereikt.
Het handboek is ontwikkeld binnen het ACT-werkprogramma “Accelerating Just Climate Transitions in Urban Regions” van het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN). Binnen dit programma werken wetenschappers en professionals samen aan concrete oplossingen voor klimaatvraagstukken in steden, waar de gevolgen en verschillen het meest zichtbaar zijn.
