Nederland bouwt volop aan de toekomst, maar het elektriciteitsnet piept en kraakt. In delen van Flevoland, Gelderland en Utrecht is de situatie inmiddels kritiek. TenneT heeft op 12 februari 2026 gewaarschuwd dat het net zijn grenzen heeft bereikt en dat zonder aanvullende interventies deze zomer een algehele aansluitstop dreigt. Die situatie is inmiddels een feit: per 1 juli geldt een tijdelijke aansluitstop in een deel van de provincie Utrecht. Het stroomverbruik tijdens piekuren blijft stijgen, waardoor hoogspanningskabels en stations structureel overbelast raken en de kans op grootschalige stroomuitval toeneemt. Die dreiging raakt niet alleen woningbouw, maar ook consumenten en mkb-bedrijven.
Netcongestie vormt daarmee een van de grootste belemmeringen voor het realiseren van de woningbouwopgave in deze regio. Tegen die achtergrond hebben de provincies Flevoland, Gelderland en Utrecht (samen de FGU-provincies) een ambitieus plan ontwikkeld: het netcapaciteitsplafond voor netbewuste nieuwbouw. Uit een recente memo van de FGU-provincies van 16 maart 2026 blijkt echter dat de invoering ervan juridisch op losse schroeven staat.[1]
Het netcapaciteitsplafond
Het idee achter het netcapaciteitsplafond is eenvoudig. Door de maximale gezamenlijke piekbelasting van woningen in nieuwbouwwijken te begrenzen, wordt het elektriciteitsnet minder zwaar belast. Hierdoor blijft er ruimte op het net over voor andere ontwikkelingen, waaronder extra woningbouw.
De FGU-provincies hebben dit netcapaciteitsplafond (voorheen aangeduid als het 'netbudget') in procedure gebracht voor opname in hun Omgevingsverordeningen. Juridisch gezien gebeurt dit in de vorm van provinciale instructieregels.[2] De verwachting was dat de provincies eind 2026 de aangepaste Omgevingsverordening met daarin de instructieregels zouden vaststellen, waarna gemeenten verplicht zouden zijn het netcapaciteitsplafond in hun omgevingsplan op te nemen.
Vertraging instructieregel netcapaciteitsplafond
Die verwachting wordt nu doorkruist door recent juridisch advies. Uit de FGU-memo van 16 maart 2026 blijkt dat er onverwacht juridische risico's zijn gesignaleerd bij de huidige ontwerpteksten van de instructieregels. Deze zouden mogelijk leiden tot ongewenste doorkruising van het Besluit bouwwerken leefomgeving (“Bbl”).
Het is juridisch onduidelijk of dat wat er wordt voorgesteld mogelijk is aangezien in het Bbl ook al diverse bouwvoorschriften over hetzelfde onderwerp zijn opgenomen. Ter discussie staat nu de vraag hoe de voorgenomen instructieregel zich verhoudt tot deze voorschriften.
Gevolgen voor de praktijk
De juridische complicatie heeft directe gevolgen. De inwerkingtreding van de instructieregels voor netbewuste woningbouw zal zeer waarschijnlijk enkele maanden later zijn dan oorspronkelijk gepland. Het lopende gemeentelijke implementatietraject en de informatiesessies vanuit de provincies voor gemeenten zijn tijdelijk gepauzeerd. Voor gemeenten en projectontwikkelaars betekent dit onzekerheid. Gemeenten waren zich aan het voorbereiden op de doorvertaling van het netcapaciteitsplafond in hun omgevingsplannen. Die voorbereiding ligt nu stil, terwijl de noodzaak van netbewust bouwen onverminderd groot is. Tegelijkertijd is het uitdrukkelijke advies van de provincies dat gemeenten zich nu al voorbereiden op het netcapaciteitsplafond, ondanks de mogelijke vertraging.
Hoe nu verder?
De provincies stoppen niet met het netcapaciteitsplafond. Zij onderzoeken verschillende manieren om de juridische grondslag onder de instructieregels te verstevigen. Drie oplossingsrichtingen worden verkend:
Tot slot
De netcongestieproblematiek vraagt om daadkrachtig optreden. Het netcapaciteitsplafond is een instrument dat kan bijdragen aan het realiseren van de woningbouwopgave binnen de grenzen van het overbelaste elektriciteitsnet. De juridische complicatie rondom de verhouding tot het Bbl noodzaakt echter tot een pas op de plaats. De vraag is hoelang de vertraging zal duren en of de gekozen oplossingsrichting uiteindelijk juridisch standhoudt. Gemeenten en ontwikkelaars doen er in ieder geval goed aan om niet stil te zitten en zich nu al voor te bereiden op netbewust bouwen, ook zonder dat de instructieregels formeel van kracht zijn.
Wilt u meer weten over de juridische kansen en risico's rondom netcongestie en de Omgevingswet? Neem gerust contact op.
[1] FGU-memo, ‘Woningbouw en netcongestie’, 16 maart 2026.
[2] Op grond van artikel 2.22 en 2.23 van de Omgevingswet.
[3] Dit heeft een wettelijke basis in artikel 23.3 Omgevingswet, dat het mogelijk maakt om bij wijze van experiment af te wijken van het bepaalde bij of krachtens de Omgevingswet.
