In opdracht van IPO is er de afgelopen twee jaar een landelijke proef uitgevoerd met de financiële zekerheidsstelling bij majeure risicobedrijven en afvalbedrijven. Met dit instrument moet een bedrijf aantonen dat er geld beschikbaar is om milieuverplichtingen na te komen. Zo voorkomen we dat publieke middelen nodig zijn als er een bedrijf failliet gaat. De conclusies van deze proef laten zien dat het instrument breed wordt gedragen maar dat fundamentele aanpassingen nodig zijn.
De evaluatie is nadrukkelijk bedoeld om te leren. Die leerervaringen nemen de provincies serieus. Het principe ‘de vervuiler betaalt’ wordt breed gedragen. Het risico dat publieke middelen moeten worden ingezet bij faillissementen van risicobedrijven en afvalbedrijven is reëel en maatschappelijk onwenselijk. De evaluatie laat zien dat het instrument belangrijk is en juridisch mogelijk. Tegelijkertijd is de huidige uitvoering te ingewikkeld en niet overal gelijk. Het vraagt om fundamentele verbeteringen van het instrument om uitvoerbaar, proportioneel en landelijk uniform te zijn. De vraag is dan ook niet óf financiële zekerheid nodig is, maar hoe deze slimmer en werkbaarder kan worden ingericht.
Financiële zekerheidsstelling is voor majeure risicobedrijven een verplichting (het moet). Voor afvalbedrijven is het een bevoegdheid (het kan). In de proef zijn 47 majeure risicobedrijven aangeschreven en zijn 26 vergunningen aangepast met een voorschrift. Bij afvalbedrijven zijn 7 bedrijven aangeschreven. Daar zijn nog geen vergunningen aangepast.
De huidige uitwerking van het instrument onder de Omgevingswet is complex en vraagt veel van zowel omgevingsdiensten als bedrijven. Procedures duren lang en de administratieve lasten zijn hoog en er is sprake van verschillende interpretaties. Daardoor neemt het risico toe op regionale verschillen, juridische kwetsbaarheid, vertraging in uitvoering en ongewenste economische neveneffecten. Financiële zekerheidstelling is mogelijk ook kostbaar voor een bedrijf.
De provincies gaan samen met het Rijk, omgevingsdiensten, gemeenten, waterschappen en het bedrijfsleven verder met een gezamenlijke aanpak. Denk aan verbeteringen op korte termijn zoals meer uniformiteit in beleid en uitvoering.Maar we willen ook het gesprek voeren met het bedrijfsleven over collectieve financiële oplossingen zoals een fonds of verzekering. Alles met het doel een uitvoerbaar, proportioneel en uniformer instrument. Want alleen met duidelijke landelijke keuzes kan een stabiel, voorspelbaar en juridisch houdbaar stelsel ontstaan.
IPO heeft KokxDeVoogd opdracht gegeven om de eindevaluatie van de pilot uit te voeren. Provincies, omgevingsdiensten en vertegenwoordigers van brancheorganisaties hebben aan het onderzoek bijgedragen. Ook zijn externe civielrechtelijke en bedrijfseconomische adviseurs geraadpleegd.
