Voor veel gemeenten is het een uitdaging om inzicht te krijgen in het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten die verblijven in hun gemeente en in de omstandigheden waaronder zij leven. Voor verschillende gemeentelijke domeinen is dit inzicht cruciaal. Het vormt niet alleen de basis voor preventie, toezicht en handhaving, maar ook voor strategische en onderbouwde beleidsvorming. Daarnaast ondersteunt dit inzicht de uitvoering van gemeentelijke kerntaken, maakt het gerichte interventies mogelijk en draagt het bij aan het waarborgen van leefbare wijken. De sleutel tot dit inzicht ligt dichterbij dan gedacht. In dit artikel leggen we uit hoe het gebruik van data, adresgericht werken en multidisciplinair samenwerken, het aantal én de omstandigheden van arbeidsmigranten in beeld brengen.
In het artikel 'Hoe interpreteer je data om het aantal arbeidsmigranten in beeld te krijgen?' vertellen we hoe landelijke bronnen inzicht geven in aantallen. Gemeenten beschikken zelf ook over veel data. De kunst is om deze data slim te combineren. Denk aan het verbinden van:
Met name de combinatie van de BRP en de RNI is heel waardevol. Door gegevens uit deze bronnen te analyseren, worden waardevolle patronen zichtbaar. Hierdoor kunnen gemeenten gerichter te werk gaan. Niet meer breed controleren, maar risicogestuurd en onderbouwd.
Een betrouwbaar adressenbestand is geen administratieve bijzaak maar een wettelijke plicht van de gemeente om dit op orde te hebben. Het is de ruggengraat van gemeentelijk toezicht. De Basisregistratie Personen (BRP) wordt door tal van overheids- en semioverheidsorganisaties gebruikt. Wanneer adressen niet kloppen, werkt dit door in verschillende facetten. Van beleid, toezicht, handhaving tot aan de betrouwbare dienstverlening van tal van organisaties. In de praktijk zien toezichthouders regelmatig dat de papieren werkelijkheid afwijkt van de feitelijke situatie, zoals bij administratieve leegstand: adressen staan volgens de BRP als onbewoond geregistreerd, terwijl ze in werkelijkheid bewoond zijn. Juist op dit soort adressen kunnen kwetsbare doelgroepen wonen. Deze kwetsbare doelgroepen komen vaker in aanraking met onveilige situaties en/of overbewoning. Onder de variatie aan inwoners worden regelmatig arbeidsmigranten aangetroffen.
Het in beeld brengen van deze adressen levert direct waardevolle inzichten op:
Een bijzondere groep binnen administratieve leegstand zijn niet-ingeschreven arbeidsmigranten. Zij wonen er wel, soms met meerdere personen op één adres, maar zijn administratief onzichtbaar. Dat maakt hen kwetsbaar voor uitbuiting en maakt toezicht op (over)bewoning en slechte huisvesting moeilijk. Door databronnen slim te combineren, zijn dit soort situaties inzichtelijk te maken én op te sporen. Denk aan een woonadres zonder BRP-inschrijving, maar met een hoog waterverbruik. Of een agrarisch perceel waar meerdere niet-ingezetenen een verblijfplaats hebben opgegeven. Zulke signalen zijn een aanknopingspunt voor nader onderzoek en gerichte ondersteuning.
In het artikel Maak gebruik van de RNI voor meer zicht op arbeidsmigranten leggen we het verschil uit tussen ingezetenen en niet-ingezetenen en de waarde van de gegevens uit de RNI.
Ervaringen uit gemeenten laten zien dat een pragmatische aanpak al waardevolle inzichten oplevert. Door een deel van de administratieve leegstand fysiek te bekijken, ontstaat snel meer inzicht in de werkelijkheid. Een dergelijke pragmatische start leidt direct tot:
Gemeente Bergen op Zoom heeft deze laagdrempelige eerste stap gezet. Zij zijn gestart met het inzichtelijk maken van 10% van de leegstand. Naast resultaten, zoals inschrijvingen in de BRP en andere administratieve correcties, heeft dit ook bijgedragen aan het vergroten van de kennis van medewerkers en het verkrijgen van organisatie-inzichten. Hennie Meijers, toezichthouder BRP, zegt hierover: 'De BRP vormt een basisregistratie die door diverse overheids- en semioverheidsinstellingen wordt gebruikt. Het blijft mij verbazen dat weinig mensen de achterliggende betekenis daarvan snappen. Leegstand heeft mij nog meer inzicht gegeven in de ingewikkelde materie van huisvesting in het algemeen, en die van arbeidsmigranten in het bijzonder.'
Samen optrekken maakt het makkelijker om arbeidsmigranten volledig in beeld te brengen. Zo heeft de afdeling Burgerzaken zicht op in- en uitschrijvingen, de afdeling Vergunningen, toezicht en handhaving signaleert strijdigheden met het omgevingsplan zoals overbewoning en toetsen de bouw- en veiligheidsbesluiten. Het sociaal domein signaleert eventuele kwetsbare situaties. Zonder verbinding tussen deze signalen en inzichten ontstaat er geen totaalbeeld van de arbeidsmigranten in uw gemeente. Door multidisciplinair samen te werken en informatie met elkaar te delen ontstaat er onder andere op het snijvlak van preventie, toezicht en handhaving wél inzicht:
Juist de combinatie van deze drie maakt het verschil om te komen tot een eenduidig beeld. Zonder een gedeeld inzicht blijft de gemeente vooral reactief inspelen op meldingen en incidenten. Door samen te werken aan een totaalbeeld creëren gemeenten de mogelijkheid om vooruit te kijken, beleid te maken en gericht te sturen. Denk aan betere spreiding van huisvesting, het voorkomen van overbewoning en het tijdig aanpakken van misstanden zoals uitbuiting.
Daarmee gaat het niet alleen om cijfers, maar juist om de feitelijk situatie in beeld te krijgen: de leefomstandigheden, afhankelijkheden en de risico’s.
Arbeidsmigranten in beeld brengen vraagt dus geen compleet nieuwe aanpak, maar een slimmere manier van werken. Door de beweging te maken van reageren naar regie (en daarbij aan te sluiten op bestaande processen) ontstaat ruimte voor beter beleid, gerichtere inzet en meer grip op wat er speelt. De grootste winst zit in het verbinden van alles wat al aanwezig is binnen een gemeente: data, mensen en instrumenten.
Het team Multidisciplinaire Samenwerking Naleving helpt gemeenten om bestaande informatie slimmer te benutten en signalen te verbinden tot een bruikbaar geheel. Het project ‘Adres in beeld’ geeft praktische handvatten om multidisciplinair samen te werken en gebruik te maken van eigen data om leegstand en afwijkingen in de BRP inzichtelijk te maken. En het geeft inzicht in adressen waar mogelijk sprake is van bijzondere of kwetsbare woonsituaties. De VNG biedt daarnaast kennissessies aan die gerelateerd zijn aan het verbeteren van de adreskwaliteit in de BRP.
In de handreiking Samenhang en samenwerking in toezicht en handhaving rond EU-arbeidsmigranten wordt uitgebreid ingegaan op het belang van samenwerking en biedt gemeenten praktische richtlijnen om zicht op arbeidsmigranten te vergroten. Heeft u vragen over dit artikel of wilt u meer informatie over de ondersteuning van de VNG? Neem dan contact op met uw regioadviseur.
Dit artikel is onderdeel van de campagne Arbeidsmigranten in beeld.
