De woningbouwopgave in Nederland wordt niet zozeer geremd door techniek of gebrek aan bouwcapaciteit, maar vooral door een complex en versnipperd stelsel van regels. Dat stelt TBI WOONlab in een position paper voor het rondetafelgesprek bouwregelgeving van de Tweede Kamer op 28 mei 2026. Volgens het samenwerkingsverband van bouwbedrijven is de huidige regelgeving onvoldoende toegerust op de schaal en urgentie van de woningbouwcrisis.
Volgens TBI WOONlab schort het niet aan innovatieve bouwmethoden of industriële oplossingen. De sector kan sneller en duurzamer bouwen, maar loopt vast in een stelsel dat “niet voorspelbaar, toekomstbestendig of consistent” is.
De huidige regels zijn het resultaat van decennia aan aanpassingen, zonder fundamentele herziening. Sinds het oorspronkelijke Bouwbesluit uit 1992 zijn telkens nieuwe eisen toegevoegd op het gebied van onder meer energie, veiligheid en duurzaamheid. Dat heeft geleid tot een stapeling van regels, uitzonderingen en toetsmomenten, waardoor het systeem volgens TBI eerder complexer dan slimmer is geworden.
De bouwsector pleit nadrukkelijk niet voor deregulering, maar voor verbetering en vereenvoudiging. Schrappen van regels alleen is volgens TBI onvoldoende en zelfs riskant. De kern moet liggen bij “slimmere regelgeving”: eenduidig, landelijk toepasbaar en geschikt voor digitale toetsing en industriële bouw.
Daarbij waarschuwt TBI dat lokale verschillen en extra eisen bovenop nationale normen de bouw vertragen en duurder maken. Gemeenten stellen vaak aanvullende duurzaamheids- of prestatie-eisen, waardoor standaardisatie en opschaling van bouwconcepten wordt bemoeilijkt.
Een van de scherpste constateringen in het position paper is dat vertraging vooral ontstaat vóór de bouw begint. De planfase van woningbouwprojecten duurt gemiddeld zeven tot negen jaar. Daardoor blijft industriële bouwcapaciteit onbenut, terwijl de sector juist sneller zou kunnen leveren.
Uit aangehaald TNO-onderzoek blijkt dat een derde van de woningbouwprojecten vertraging oploopt door bezwaarprocedures, waarvan het merendeel uiteindelijk ongegrond is. Tegelijkertijd zorgen late wijzigingen in eisen en regelgeving ervoor dat businesscases onder druk komen te staan.
De vertraging beperkt zich niet tot bouwtechnische regels. Woningbouw loopt steeds vaker vast in bredere omgevingsrechtelijke kaders. Denk aan stikstofregels, Natura 2000, waterkwaliteit, geluid, bodem en netcongestie.
Volgens TBI wordt vaak pas laat in het proces duidelijk dat projecten niet voldoen aan deze randvoorwaarden. Daardoor lopen plannen jaren vertraging op of vallen ze zelfs stil.
De organisatie pleit daarom voor een uniforme, landelijke “gebiedstoets” aan de voorkant van het proces. Daarmee moet vroegtijdig duidelijk worden of een locatie geschikt is en welke randvoorwaarden gelden.
De huidige regelgeving is volgens TBI nog sterk gericht op traditionele, projectmatige bouw. Industriële bouw – waarbij woningen als herhaalbare concepten worden geproduceerd – past slecht binnen dat kader.
Nu moet voor elk project opnieuw worden aangetoond dat aan alle eisen wordt voldaan, terwijl juist de kracht van industriële bouw zit in standaardisatie en herhaalbaarheid. Daardoor blijft schaalvergroting uit, ondanks beschikbare innovatieve oplossingen.
Daarnaast ontbreekt samenhang tussen verschillende wetten en beleidskaders. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), de Omgevingswet, energieregels en Europese richtlijnen sluiten onvoldoende op elkaar aan.
Een concreet voorbeeld is de inzet op volledig elektrische nieuwbouw, terwijl het elektriciteitsnet de aansluitingen vaak niet aankan. Hierdoor blijven zelfs vergunde projecten steken in de uitvoering.
Volgens TBI moet Nederland regelgeving beter afstemmen op Europese kaders, om dubbele systemen en extra complexiteit te voorkomen.
In het position paper doet TBI WOONlab een aantal concrete voorstellen om de woningbouw te versnellen:
De boodschap van de bouwsector is helder: de woningbouwopgave wordt niet opgelost met alleen meer geld of hogere ambities. Het probleem zit in het systeem zelf.
Zolang regelgeving versnipperd, complex en slecht uitvoerbaar blijft, zal de bouwproductie achterblijven. Een fundamentele herziening van het regelstelsel is volgens TBI noodzakelijk om de woningbouw daadwerkelijk op gang te krijgen.
“Regels zijn niet het probleem,” concludeert de organisatie. “Maar regels die niet uitvoerbaar zijn, worden dat wel.”
