Mensen die voornemens zijn korter dan vier maanden in Nederland te verblijven kunnen zich laten inschrijven in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). Vanaf 1 juni 2026 ontvangen gemeenten de RNI-gegevens maandelijks. Aan de hand van deze gegevens krijgen gemeenten inzicht in potentiële verblijfadressen van arbeidsmigranten. Dit artikel zoomt in op het verschil tussen ingezetenen en niet-ingezetenen en de waarde van de gegevens uit de RNI.
Een EU-arbeidsmigrant kan zich als volgt registeren:
* Strikt genomen bestaat de Basisregistratie Personen uit 2 onderdelen: een deel voor ingezetenen en een deel voor niet-ingezetenen. Het deel voor ingezetenen noemen we de BRP, het andere de RNI.
De persoon die zich laat registreren als ingezetene of niet-ingezetene ontvangt een Burgerservicenummer (BSN), waardoor diegene in Nederland kan werken. Het kan zijn dat personen zich helemaal niet inschrijven. Hierdoor zijn ze onzichtbaar voor de overheid. Als hier sprake van is, dan werken zij illegaal óf moeten zij het anoniementarief aan belasting betalen. Dit is een verplicht en hoog belastingtarief van 52%, dat werkgevers moeten inhouden als een werknemer geen of onjuiste identificatiegegevens (naam, adres, BSN) verstrekt.
Gemeenten zijn verantwoordelijkheid voor de registratie van ingezetenen en de RvIG is namens het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, verantwoordelijk voor de registratie van niet-ingezetenen.
Een inschrijving als ingezetene in de BRP via een gemeenteloket, duurt vaak langer dan een inschrijving in de RNI. Een medewerker Burgerzaken stelt de identiteit vast, vraagt om bewijs van bewoning en indien van toepassing om brondocumenten (geboorte- of huwelijksakte).
Vervolgens moeten deze documenten worden gecontroleerd voordat de gegevens ingevoerd worden in de BRP.
Deze uitgebreide procedure is nodig om de kwaliteit van gegevens te waarborgen zodat overheidsinstellingen en bestuursorganen hierop kunnen vertrouwen bij de uitvoering van hun taken. Denk bijvoorbeeld aan de Dienst Toeslagen van de Belastingdienst. Zij bepalen onder andere op basis van informatie over ingezetenen op een adres, de toeslagen.
Bij een inschrijving in de RNI geldt deze uitgebreide procedure niet en wordt enkel de identiteit van de persoon vastgesteld. Sinds 2022 wordt er ook naar het tijdelijke verblijfadres en contactgegevens gevraagd, maar het is niet verplicht om deze op te geven. Anders dan voor ingezetenen is er voor niet-ingezetenen geen uitgebreide controle mogelijk. Ook niet als een tijdelijk verblijfadres vrijwillig wordt gedeeld. Binnen de EU is er namelijk sprake van vrij verkeer van personen. Dit houdt in dat er, volgens de EU-burgerschapsrichtlijn, geen drempel opgelegd mag worden om in een lidstaat te komen werken. Een BSN is wel noodzakelijk om te kunnen wonen en werken in Nederland. Daarom is de Nederlandse overheid verplicht om dit laagdrempelig aan te bieden aan EU-burgers. De verplichting om, als EU-burger, onmiddellijk als ingezetene te registreren wordt als een te hoge drempel gezien. Daarom kunnen EU-burgers zich bij een RNI-loket registreren.
Hoewel geregeld gezegd wordt dat EU-arbeidsmigranten niet geregistreerd zijn, wijst de dagelijkse praktijk uit dat het grootste gedeelte als ingezetene of niet-ingezetene ingeschreven is in de BRP. De meeste EU-arbeidsmigranten hebben dus een BSN en werken onder normale belastingtarieven. Het is helaas ook een feit dat er EU-arbeidsmigranten zijn die zich als niet-ingezetene in de RNI registreren, terwijl zij langer dan vier maanden in Nederland (zullen) verblijven. Een juiste registratie is essentieel om als EU-arbeidsmigrant aanspraak te kunnen maken op bepaalde rechten en om toegang te krijgen tot overheidsvoorzieningen. Voor gemeenten is het net zo belangrijk, want alleen door een correctie registratie komen EU-arbeidsmigranten in beeld. Dit inzicht stelt gemeenten in staat om in contact te komen met deze personen, gericht beleid te ontwikkelen én het draagt bij aan effectief toezicht en handhaving van de woon- en werksituatie.
Het Interdepartementaal programma Arbeidsmigranten (IPA) is een Nederlands overheids-programma dat de implementatie van maatregelen ter verbetering van de positie van arbeidsmigranten monitort en aanjaagt. Het richt zich op huisvesting, registratie, informatie-voorziening en handhaving. Om ervoor te zorgen dat de accurate registratie van EU-arbeidsmigranten beter wordt, heeft het IPA verschillende maatregelen getroffen:
Op de website van Arbeidsmigratie in goede banen staan alle nieuwsbrieven van het IPA verzameld. Naast de maatregelen van het IPA, kunnen gemeenten ook gebruik maken van hun eigen data en kennis om een accurate registratie te bevorderen. De komende weken gaan we hier in de campagne Arbeidsmigranten in beeld dieper op in.
In de flyer Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) leggen we precies uit waarom de gegevens uit de RNI belangrijk zijn voor gemeenten, waarvoor ze te gebruiken zijn en hoe gemeenten de gegevens kunnen ontvangen binnen de geldende wettelijke kaders.
Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel, neem dan contact op met uw regioadviseur van het ondersteuningsteam Arbeidsmigranten of team Multidisciplinaire Samenwerking Naleving via Contact met de regioadviseurs van Naleving.
Dit artikel is onderdeel van de campagne Arbeidsmigranten in beeld.
